0 0

Daily CA  Jan 15 2026

Daily CA  Jan 15 2026

Current Affairs : Daily CA  Jan 15 2026 : Economy

1. విశ్వసనీయ గణాంకాల కోసం కేంద్రం ‘గణిత్ ఇండియా’ ప్రోగ్రాంను ప్రారంభించింది (ది హిందూ, 15/01/2026)

• శీర్షిక సారాంశం :

  • కేంద్ర గణాంకం మరియు ప్రోగ్రామ్ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ ‘గణిత్ ఇండియా’ పథకాన్ని ప్రారంభించింది.

  • దేశంలో డేటా సేకరణ, ప్రాసెసింగ్, విశ్లేషణ మరియు విస్తరణను మెరుగుపరచడం లక్ష్యం.

  • విశ్వసనీయ, సమయానికి మరియు పారదర్శకమైన గణాంకాలను అందించడం ఇందులో ఉంది.

  • ఇది అధిక-నాణ్యత గణాంకాలు లేకపోవడం వల్ల కలిగే సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

• ఏం జరిగింది? :

  • ప్రధాని మరియు గణాంక శాఖ మంత్రి ‘గణిత్ ఇండియా’ ప్రోగ్రాంను ఉద్ఘాటన చేశారు.

  • ఇది రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్ర శాఖలతో కూడా సమన్వయాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది.

• ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ? :

  • 15 జనవరి 2026న, న్యూ ఢిల్లీలోని విజ్ఞాన్ భవన్లో ప్రారంభించబడింది.

• కీలక వాటాదారులు ఎవరు? :

  • కేంద్ర ప్రభుత్వం: గణాంక శాఖ మరియు నేషనల్ స్టాటిస్టికల్ ఆఫీస్ (NSO).

  • రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: వాటి గణాంక విభాగాలు.

  • వినియోగదారులు: పరిశోధకులు, విశ్లేషకులు, విధాన రూపకర్తలు, పౌరులు.

• ప్రభుత్వ చిక్కులు :

  • విధానాలను రూపొందించడానికి మరియు ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి విశ్వసనీయ డేటాపై ప్రభుత్వ ఆధారపడటం.

  • కేంద్రం-రాష్ట్ర సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడం ద్వారా ఏకీకృత డేటా వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడం.

• పాలసీ/లీగల్ యాంగిల్ :

  • NITI ఆయోగ్ రిపోర్ట్లకు అనుగుణంగా: గతంలో సూచించిన గణాంక వ్యవస్థల సంస్కరణలకు ఇది అనుగుణంగా ఉంటుంది.

  • స్టాటిస్టికల్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్: మంచి పాలసీ రూపకల్పనకు పారదర్శక మరియు ప్రామాణికమైన గణాంక విధానం అవసరం.

• ఆర్థిక/సామాజిక ప్రభావం :

  • మెరుగైన డేటా మెరుగైన పాలసీ నిర్ణయాలకు దారి తీస్తుంది, ఇది ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.

  • అభివృద్ధి ప్రయత్నాలు మరియు రిసోర్స్ అలొకేషన్లపై ప్రజల్లో విశ్వాసాన్ని పెంచుతుంది.

• అంతర్జాతీయ సందర్భం :

  • ఇది అంతర్జాతీయ స్థాయిలో (UN SDGs వంటి) గణాంక ప్రామాణికతలను పాటించడానికి భారతదేశ ప్రయత్నాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

  • ప్రపంచ గణాంక వ్యవస్థలో భారత్ యొక్క విశ్వసనీయతను మెరుగుపరుస్తుంది.

• యూపీఎస్సీ సిలబస్కు లింక్: జీఎస్ 2 (గవర్నెన్స్) మరియు జీఎస్ 3 (ఆర్థిక వ్యవస్థ).

• ఒక విశ్లేషణాత్మక ఇన్సైట్ / పరీక్ష ప్రస్తుతత (2 పాయింట్లు):

  • పరీక్ష ప్రస్తుతత: గణాంకాల ప్రాముఖ్యత, NSO యొక్క పాత్ర మరియు అభివృద్ధి పథకాల పర్యవేక్షణకు డేటా యొక్క అవసరం గురించి ప్రశ్నలు.

  • ఇన్సైట్: గణాంకాల స్వాతంత్ర్యం మరియు ప్రభుత్వ విధానాలపై నమ్మకంతో ఉన్నప్పటికీ, ప్రత్యక్ష మరియు పరోక్ష ఒత్తిడి నుండి వాటి స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడటం అనేది ఇప్పటికీ సవాలు కావచ్చు.

2. జలవనరుల నిర్వహణ కోసం ఏపీ ప్రభుత్వం ‘స్మార్ట్ ఫార్మ్ పంప్ పోర్టల్’ని ప్రారంభించింది (ఈనాడు, 15/01/2026)

• శీర్షిక సారాంశం :

  • జల వనరుల దుర్వినియోగం మరియు నేలజలాల అధోగతిని అరికట్టడానికి ఏపీ ప్రభుత్వం ఒక కొత్త డిజిటల్ పోర్టల్ను ప్రారంభించింది.

  • ఇది రాష్ట్రంలోని అన్ని కుళాయి పంపులు మరియు బోర్వెల్లను నమోదు చేయడానికి మరియు నియంత్రించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

  • ఈ పోర్టల్ నీటిని నిజ సమయంలో పర్యవేక్షించడానికి IoT (ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్) సెన్సార్లను ఏకీకృతం చేస్తుంది.

  • లక్ష్యం: నీటి ఉపయోగాన్ని ఆప్టిమైజ్ చేయడం, విద్యుత్ వినియోగాన్ని తగ్గించడం మరియు స్థిరమైన వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడం.

• ఏం జరిగింది ? :

  • ఏపీ ప్రభుత్వం రైతుల కోసం ‘స్మార్ట్ ఫార్మ్ పంప్ పోర్టల్’ని ప్రారంభించింది.

  • రాష్ట్రంలోని ప్రతి ఫార్మ్ పంప్ కోసం ఒక ప్రత్యేక QR కోడ్ను అందిస్తుంది, ఇది నియంత్రణను సులభతరం చేస్తుంది.

• ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ? :

  • ఈ ప్రోగ్రాం 15 జనవరి 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్ మొత్తంలో విజయవాడలో ప్రారంభించబడింది.

• కీలక వాటాదారులు ఎవరు? :

  • ఏపీ ప్రభుత్వం: వ్యవసాయ, జలవనరుల శాఖలు.

  • రైతులు: ప్రధాన యూజర్లు.

  • టెక్నాలజీ పార్టనర్లు: IoT సెన్సార్ నెట్వర్క్ను అందించే కంపెనీలు.

• ప్రభుత్వ చిక్కులు :

  • ఈ ప్రయత్నం క్రింది భూగర్భ జలాల దుర్వినియోగం మరియు వ్యవసాయ విద్యుత్ సబ్సిడీలపై సంబంధిత ఆర్థిక భారాన్ని పరిష్కరించడానికి ప్రభుత్వ శ్రద్ధను చూపుతుంది.

  • డిజిటల్ ఇండియా మిషన్ మరియు స్థిరమైన వ్యవసాయ లక్ష్యాలతో ఇది అనుసంధానించబడింది.

• పాలసీ/లీగల్ యాంగిల్  :

  • నేషనల్ వాటర్ పాలసీ (2012) మరియు ఆటోమేటిక్ పంప్ సెట్లకు కేంద్ర ప్రణాళిక: దేశవ్యాప్త నీటి సంరక్షణ చట్టాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది.

  • రాష్ట్ర జల వనరుల చట్టం: రాష్ట్రం యొక్క స్వంత జల వనరుల నిర్వహణ మరియు నియంత్రణ చట్టాలను బలోపేతం చేస్తుంది.

• ఆర్థిక/సామాజిక ప్రభావం :

  • రైతులకు విద్యుత్ వ్యయంలో మితవ్యయం మరియు భూగర్భ జలాల నిల్వను మెరుగుపరచడం ద్వారా ఆదాయాన్ని పెంచడం.

  • రైతుల మధ్య సామాజిక వివాదాలను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది, ఇది నీటి పంపిణీపై సహకరిస్తుంది.

• అంతర్జాతీయ సందర్భం :

  • ఇజ్రాయెల్ వంటి దేశాలు డ్రిప్ ఇరిగేషన్ మరియు స్మార్ట్ నీటి నిర్వహణలో నాయకత్వం వహిస్తున్నాయి; ఈ పోర్టల్ ఇలాంటి టెక్నాలజీ-డ్రివెన్ పరిష్కారాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

• యూపీఎస్సీ సిలబస్కు లింక్: జీఎస్ 3 (వాటర్ రిసోర్సెస్, టెక్నాలజీ) మరియు జీఎస్ 2 (గవర్నెన్స్).

• ఒక విశ్లేషణాత్మక ఇన్సైట్ / పరీక్ష ప్రస్తుతత (2 పాయింట్లు):

  • పరీక్ష ప్రస్తుతత: జల వనరుల నిర్వహణ, స్థిరమైన వ్యవసాయం, మరియు పాలసీ అమలులో డిజిటల్ టెక్నాలజీ యొక్క పాత్ర.

  • ఇన్సైట్: ఈ పోర్టల్ విజయం రైతుల సహకారం మరియు డిజిటల్ లిటరసీపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రభుత్వ శాస్త్రీయ నీటి నిర్వహణ మరియు రైతుల ఆర్థిక భద్రత రెండింటికీ దోహదపడటానికి స్పందనను నిర్ధారించడం కీలకం.

3. సెలయేరి సర్జు: పేదల వైపు ధన ప్రవాహాలను వేగవంతం చేయడానికి భారత RBI శిఫార్సు (ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్, 15/01/2026)

• శీర్షిక సారాంశం :

  • రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) యొక్క ఒక నివేదిక “సెలయేరి సర్జ్” అనే పదాన్ని ఉపయోగించింది – వేతనాలు మరియు జీతాలు ఆకస్మికంగా పెరగడం.

  • సర్వేలు చూపిస్తున్నాయి: కిరాణా దుకాణాల వంటి అనధికారిక రంగంలో కూడా వేతనాలు పెరుగుతున్నాయి.

  • ఈ డబ్బు వినియోగ వ్యయంగా మారుతోంది, ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థను మద్దతు ఇస్తుంది.

  • ఇది గ్రామీణ మరియు తక్కువ-ఆదాయ కుటుంబాలకు స్పష్టమైన ప్రయోజనాన్ని చూపుతుంది.

• ఏం జరిగింది? :

  • RBI యొక్క ‘ఆర్థిక స్థిరత్వ నివేదిక’ లో “సెలయేరి సర్జు” భావనను పరిచయం చేసింది.

  • గవర్నర్ డాక్టర్ శక్తికాంత దాస్ దీనిని సూచించారు, ఈ ధన ప్రవాహాలను వేగవంతం చేయడం పేదరికాన్ని తగ్గించడానికి సహాయపడుతుందని చెప్పారు.

• ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ? :

  • ఈ నివేదిక 14-15 జనవరి 2026న ముంబైలోని RBI ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగిన సమావేశంలో విడుదల చేయబడింది.

• కీలక వాటాదారులు ఎవరు? :

  • రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా: దేశం యొక్క కేంద్ర బ్యాంక్ మరియు నివేదిక ప్రచురణ.

  • ప్రభుత్వం: ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ (DBT) పథకాల ద్వారా డబ్బు పంపిణీ చేసే ఏజెన్సీ.

  • లక్ష్యం జనాభా: గ్రామీణ మరియు అర్థికంగా బలహీన వర్గాల ప్రజలు.

• ప్రభుత్వ చిక్కులు :

  • DBT పథకాలు (PM-KISAN, మన్ధన్, మొదలైనవి) యొక్క విజయవంతమైన అమలు ఈ ప్రవాహాన్ని సృష్టించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

  • అధిక వినియోగ వ్యయం ప్రభుత్వానికి వ్యయాన్ని నిర్వహించడానికి ఆర్థిక విధాన సహాయం అవసరం.

• పాలసీ/లీగల్ యాంగిల్ :

  • డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT): ప్రభుత్వ మద్దతును లక్ష్యంగా చేసుకుని మరియు లీకేజీలను తగ్గించే నియమావళి మౌలిక సదుపాయం.

  • సామాజిక సంక్షేమ పథకాలు: ఈ ప్రవాహాలను కొనసాగించడానికి నిర్మించబడిన PM-KISAN మరియు NREGA వంటి శాశ్వత పథకాలు.

• ఆర్థిక/సామాజిక ప్రభావం :

  • ఆర్థిక: గ్రామీణ వినియోగం మరియు వస్తు సేవల డిమాండ్ను పెంచడం, దేశవ్యాప్త ఆర్థిక వృద్ధికి దోహదం చేస్తుంది.

  • సామాజిక: ఆదాయ అసమానతను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది మరియు ద్రవ్యపరమైన సురక్షను మెరుగుపరుస్తుంది.

• అంతర్జాతీయ సందర్భం :

  • మార్కెట్-డ్రివెన్ వేతనాల ద్వారా కాకుండా, సామాజిక రక్షణ కార్యక్రమాల ద్వారా ఆదాయం పెరుగుదల ప్రపంచంలోని అనేక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు నమూనా కావచ్చు.

• యూపీఎస్సీ సిలబస్కు లింక్: జీఎస్ 3 (ఆర్థిక వ్యవస్థ, పేదరికం మరియు సమావేశం).

• ఒక విశ్లేషణాత్మక ఇన్సైట్ / పరీక్ష ప్రస్తుతత :

  • పరీక్ష ప్రస్తుతత: ద్రవ్యోల్బణం, వినియోగ వ్యయం మరియు పేదరిక నిర్మూలన మధ్య సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకోవడం.

  • ఇన్సైట్: ఇది “డిమాండ్-సైడ్” మేనేజ్మెంట్ యొక్క ఉదాహరణ. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థను మద్దతు ఇస్తుంది, కానీ RBI ద్రవ్యోల్బణ-విరోధి దృక్పథంతో దీర్ఘకాలిక ధన సరఫరా మరియు ద్రవ్యోల్బణ ప్రభావాలను జాగ్రత్తగా పర్యవేక్షించాలి.

4. ‘ఓడిస్సా మాడెల్’: నల్లచేపల దోపిడీ మరియు సముద్రీయ పర్యాటకంపై ప్రభుత్వం కరాచీ రాష్ట్రానికి నివేదిక (ది హిందూ, 15/01/2026)

• శీర్షిక సారాంశం :

  • పాకిస్థాన్లోని సింధ్ ప్రావిన్స్ (కరాచీ రాష్ట్రం) ఓడిస్సా తీరం వెంబడి నల్లచేపల (ఆలివ్ రిడ్లీ) సంరక్షణలో భారతదేశ విజయాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఒక నివేదికను కోరింది.

  • ఓడిస్సా ప్రభుత్వం సముద్ర తాబేళ్ళ పరిరక్షణ, స్థానిక సముదాయాలను ఇంకా ఎక్కువగా చేర్చుకోవడం మరియు పర్యావరణ పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడంలో విజయాన్ని సాధించింది.

  • ఈ నమూనా స్థానిక మత్స్యకారులను “అరక్షక పరిరక్షకులుగా” మార్చడంపై దృష్టి పెడుతుంది.

  • నివేదిక యొక్క లక్ష్యం: కరాచీ తీరంపై అటువంటి నమూనాను అనుకరించడం.

• ఏం జరిగింది? :

  • సింధ్ ప్రావిన్స్ ప్రభుత్వం ఓడిస్సా యొక్క నల్లచేపల పరిరక్షణ మరియు పర్యాటక నమూనాను అధ్యయనం చేయడానికి ఒక నివేదికను కమిషన్ చేసింది.

  • ఓడిస్సా ప్రభుత్వం సహకరించింది మరియు దాని అమలు విధానాలను వివరించే ఒక నివేదికను సమర్పించింది.

• ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ? :

  • ఈ విషయం 15 జనవరి 2026న ప్రచురించబడింది. నివేదిక మార్గదర్శకత్వం ఓడిస్సా (భారతదేశం) మరియు లక్ష్యం ప్రాంతం కరాచీ తీరం, సింధ్, పాకిస్థాన్.

• కీలక వాటాదారులు ఎవరు? :

  • ఓడిస్సా ప్రభుత్వం: అటవీ మరియు పర్యావరణ శాఖ, స్థానిక సంఘాలు.

  • సింధ్ ప్రావిన్స్ ప్రభుత్వం: పర్యావరణ శాఖ (పాకిస్థాన్).

  • స్థానిక సముదాయాలు: ఓడిస్సా మరియు కరాచీలోని మత్స్యకారులు మరియు గ్రామస్తులు.

• ప్రభుత్వ చిక్కులు :

  • సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థలను రక్షించడంలో భారత రాష్ట్రాల యొక్క నైపుణ్యాన్ని ఇది చూపుతుంది.

  • పర్యావరణ సమస్యలపై శాంతియుత సహకారం ద్వారా ద్విపక్ష సంబంధాలను మెరుగుపరచడానికి ఇది ఒక మార్గం కావచ్చు.

• పాలసీ/లీగల్ యాంగిల్ :

  • భారతదేశంలో వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం, 1972: నల్లచేపలు షెడ్యూల్ I ప్రజాతులుగా సంరక్షించబడ్డాయి.

  • UN సముద్ర చట్టంపై కన్వెన్షన్ (UNCLOS): సముద్ర పర్యావరణాన్ని రక్షించడానికి దేశాల బాధ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.

• ఆర్థిక/సామాజిక ప్రభావం :

  • ఆర్థిక: పర్యావరణ పర్యాటకం (ఎకో-టూరిజం) స్థానిక ఆదాయ వనరులను సృష్టిస్తుంది.

  • సామాజిక: సంరక్షణ ప్రయత్నాలలో సముదాయ భాగస్వామ్యం సామాజిక సంస్కారాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది మరియు వైరుధ్యాలను తగ్గిస్తుంది.

• అంతర్జాతీయ సందర్భం :

  • ఇది అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను దాటిన పర్యావరణ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి ప్రాంతీయ సహకారం యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.

  • ఇది భారతదేశం యొక్క “నవలుక్షణ”ను ప్రదర్శిస్తుంది, సముద్ర పర్యావరణాన్ని రక్షించడంలో దాని నాయకత్వాన్ని చూపుతుంది.

• యూపీఎస్సీ సిలబస్కు లింక్: జీఎస్ 3 (పర్యావరణం, జీవవైవిధ్యం) మరియు జీఎస్ 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు).

• ఒక విశ్లేషణాత్మక ఇన్సైట్ / పరీక్ష ప్రస్తుతత (2 పాయింట్లు):

  • పరీక్ష ప్రస్తుతత: సముద్ర జీవవైవిధ్యం యొక్క సంరక్షణ, స్థానిక సముదాయాలను చేర్చుకోవడం మరియు పర్యావరణ విధానం యొక్క అంతర్జాతీయ చిత్రం.

  • ఇన్సైట్: ఓడిస్సా మోడల్ విజయం అనేది పర్యావరణ సంరక్షణను ఆర్థిక ప్రయోజనాలతో అనుసంధానించడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది ప్రజలను సంరక్షణ యొక్క ఖర్చుగా కాకుండా దాని ప్రయోజనంగా మార్చే “విన్-విన్” వ్యూహాన్ని చూపుతుంది.

5. లోక్సభకు మరో 2 సీట్లు? కేంద్రం పరిగణలో ఉన్న రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణను సూచిస్తుంది (ది హిందూ, 15/01/2026)

• శీర్షిక సారాంశం:

  • 1971 జనాభా గణన ఆధారంగా లోక్సభ స్థానాల పునర్విభజన (పునర్వ్యవస్థీకరణ)పై ఒక కొత్త చర్చ ప్రారంభమైంది.

  • 2026 నాటికి, జనాభా పంపిణీలో ఉత్తర మరియు దక్షిణ రాష్ట్రాల మధ్య గణనీయమైన అసమతుల్యత ఉంది.

  • ఉత్తర ప్రదేశ్, బీహార్ వంటి రాష్ట్రాలు తమ ప్రాతినిధ్యంలో పెరుగుదలను చూడవచ్చు, తమిళనాడు, కేరళ వంటి రాష్ట్రాలు కొన్ని స్థానాలను కోల్పోవచ్చు.

  • ఈ విషయం రాజకీయంగా సున్నితమైనది మరియు రాష్ట్రాల మధ్య అధికార సంబంధాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.

• ఏం జరిగింది? :

  • కేంద్ర చట్ట మంత్రిత్వ శాఖ మరియు ఎన్నికల కమిషన్ రాష్ట్రాలకు ప్రాతినిధ్యాన్ని సమతుల్యం చేయడానికి లోక్సభ స్థానాల పునర్వ్యవస్థీకరణ గురించి చర్చలను ప్రారంభించాయి.

  • ఇది 2026 తర్వాత జరగనున్న 2029 లోక్సభ ఎన్నికలకు ముందస్తు అంచనా.

• ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ? :

  • ఈ చర్చలు జనవరి 2026లో న్యూ ఢిల్లీలోని కేంద్ర ప్రభుత్వ సచివాలయాలలో జరుగుతున్నాయి.

  • చివరి నిర్ణయం తర్వాత పార్లమెంటు ఆమోదం తీసుకోవాలి.

• కీలక వాటాదారులు ఎవరు? :

  • కేంద్ర ప్రభుత్వం: చట్ట మంత్రిత్వ శాఖ, ఎన్నికల కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా.

  • రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: అన్ని రాష్ట్రాలు, ప్రత్యేకించి దక్షిణ మరియు ఉత్తర భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు.

  • రాజకీయ పార్టీలు: ప్రత్యేకించి ప్రాదేశిక పార్టీలు.

• ప్రభుత్వ చిక్కులు :

  • సంవిధానానికి అనుగుణంగా మరియు రాజకీయ స్థిరత్వాన్ని కాపాడుతూ, జనాభా మార్పులకు ప్రాతినిధ్యాన్ని సర్దుబాటు చేయడం ప్రభుత్వానికి సవాలు.

  • సమ్మేళన వ్యవస్థలో కేంద్రం-రాష్ట్ర సంబంధాలను నిర్వహించడం.

• పాలసీ/లీగల్ యాంగిల్ :

  • ఆర్టికల్ 81: లోక్సభలో ప్రతి రాష్ట్రానికి స్థానాల కేటాయింపు జనాభా ప్రాతిపదికన ఉండాలని నిర్దేశిస్తుంది.

  • 42వ సవరణ చట్టం, 1976: 2000 నాటికి లోక్సభ స్థానాలను స్థిరపరిచింది. పునర్వ్యవస్థీకరణ 2026 తర్వాత మాత్రమే జరగాలి.

• ఆర్థిక/సామాజిక ప్రభావం :

  • రాజకీయ: ఉత్తర భారతదేశంలో రాజకీయ శక్తి మరింత కేంద్రీకృతమవుతుంది.

  • సామాజిక: ఇది దక్షిణ రాష్ట్రాలలో అసంతృప్తికి దారి తీయవచ్చు, ఇది తమ “సాంస్కృతిక గుర్తింపు” మరియు అభివృద్ధి ప్రయత్నాలపై ప్రభావం చూపుతుంది.

• అంతర్జాతీయ సందర్భం :

  • ఏకీకృతం చేయబడిన సమ్మేళన వ్యవస్థల్లో జనాభా మార్పులకు ప్రాతినిధ్యాన్ని సర్దుబాటు చేయడం అనేది USA లోని కాంగ్రెస్ లేదా UK లోని పార్లమెంట్ వంటి అనేక పెద్ద సమ్మేళన రాజ్యాలలో ఒక సాధారణ ప్రక్రియ.

• యూపీఎస్సీ సిలబస్కు లింక్: జీఎస్ 2 (రాజ్యాంగం, ఫెడరలిజం, ఎన్నికలు).

• ఒక విశ్లేషణాత్మక ఇన్సైట్ / పరీక్ష ప్రస్తుతత :

  • పరీక్ష ప్రస్తుతత: ఫెడరలిజం, ప్రాతినిధ్యం, మరియు సంవిధాన సవరణలు. ఇది యూపీఎస్సీ ప్రిలిమ్స్ మరియు మెయిన్స్ రెండింటిలోనూ ఒక క్లాసిక్ అంశం.

  • ఇన్సైట్: ఇది ఫెడరల్ డిమాక్రసీలో ఒక మూలాధార తనాఖా: “ఒక వ్యక్తి, ఒక ఓటు” సూత్రానికి వ్యతిరేకంగా రాష్ట్రాల సమానత్వం. పునర్వ్యవస్థీకరణ రాజకీయ శక్తి మధ్య జనాభా ప్రాతినిధ్యాన్ని సమతుల్యం చేయాలి, కానీ అదే సమయంలో రాష్ట్ర సంఘాలు మరియు సంస్కృతుల భావాన్ని కూడా రక్షించాలి.

6. ఇండియన్ ఓషన్ రిమ్ అసోసియేషన్ (IORA) మంత్రుల సమావేశం మొరీషస్లో ప్రారంభమైంది (ది హిందూ, 15/01/2026)

• శీర్షిక సారాంశం :

  • ఇండియన్ ఓషన్ రిమ్ అసోసియేషన్ (IORA) యొక్క వార్షిక మంత్రుల సమావేశం మొరీషస్లో ప్రారంభమైంది.

  • ఈ సమావేశం యొక్క థీమ్: “శాశ్వత అభివృద్ధి మరియు ప్రాంతీయ స్థిరత్వం కోసం నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థను పెంపొందించడం.”

  • ప్రధాన అంశాలు: సముద్ర భద్రత, చట్టవిరుద్ధమైన, నివేదించని మరియు నియంత్రించని (IUU) మత్స్య శికారం, పర్యావరణ సంరక్షణ మరియు సముద్ర కనెక్టివిటీ.

  • భారత్, ఇది IORA లో ఒక ప్రముఖ సభ్యుడు, సాంకేతిక మద్దతు మరియు సామర్థ్య నిర్మాణంపై దృష్టి సారించింది.

• ఏం జరిగింది? :

  • IORA యొక్క 23 సభ్య దేశాల విదేశాంగ మంత్రులు/ప్రతినిధులు కీలకమైన సముద్ర సమస్యలపై చర్చించడానికి కలిశారు.

  • భారత విదేశాంగ మంత్రి సముద్ర భద్రత మరియు ఆర్థిక సహకారాన్ని పెంపొందించడానికి కొత్త ఉమ్మడి పథకాలను ప్రతిపాదించారు.

• ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ? :

  • సమావేశం 15-16 జనవరి 2026లో మొరీషస్లోని పోర్ట్ లూయిస్లో జరుగుతోంది.

• కీలక వాటాదారులు ఎవరు? :

  • IORA సభ్య దేశాలు: భారతదేశం, ఆస్ట్రేలియా, దక్షిణాఫ్రికా, ఇండోనేషియా, శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్, మొదలైనవి (మొత్తం 23 దేశాలు).

  • భారతదేశం: ఒక ప్రధాన వాటాదారుడు మరియు నిధి దాత.

  • డయాలాగ్ పార్టనర్లు: USA, జపాన్, UK (పరిశీలకులుగా).

• ప్రభుత్వ చిక్కులు (2 పాయింట్లు):

  • ఈ ఫోరమ్ భారతదేశం యొక్క “నవలుక్షణ” మరియు “SAGAR” (సెక్యూరిటీ అండ్ గ్రోత్ ఫర్ ఆల్ ఇన్ ది రీజియన్) విధానాలను అమలు చేయడానికి ఒక ప్లాట్ఫారమ్ను అందిస్తుంది.

  • భారత మహాసముద్ర ప్రాంతంలో చైనా ప్రభావాన్ని ప్రతిఘటించడానికి ఇది ప్రాంతీయ సహకారాన్ని బలపరుస్తుంది.

• పాలసీ/లీగల్ యాంగిల్ :

  • IORA చార్టర్: సముద్ర వనరుల పరిరక్షణ మరియు స్థిరమైన అభివృద్ధిని నొక్కి చెబుతుంది.

  • UNCLOS: ప్రాంతీయ సహకారం యొక్క చట్టపరమైన మౌలిక సదుపాయం.

• ఆర్థిక/సామాజిక ప్రభావం :

  • ఆర్థిక: స్థిరమైన మత్స్యబద్ధత, వాణిజ్య మార్గాల భద్రత మరియు నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడం.

  • సామాజిక: తీర ప్రాంతాల పర్యావరణ శాస్త్రాన్ని కాపాడటం, ఇది మిలియన్ల ప్రజల జీవనోపాధిని మద్దతు ఇస్తుంది.

• అంతర్జాతీయ సందర్భం :

  • ఇది భారత మహాసముద్రాన్ని ఒక భౌగోళిక రాజకీయ ప్రాంతంగా చూపుతుంది, ఇక్కడ భారతదేశం మధ్యస్థగాడుగా పనిచేస్తోంది.

  • ఇది చైనా యొక్క సముద్ర మహా మార్గం (MSR) పరిపాలనకు ప్రత్యామ్నాయం లేదా సమతుల్యతగా పనిచేస్తుంది.

• యూపీఎస్సీ సిలబస్కు లింక్: జీఎస్ 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, ప్రాంతీయ సమూహాలు).

• ఒక విశ్లేషణాత్మక ఇన్సైట్ / పరీక్ష ప్రస్తుతత :

  • పరీక్ష ప్రస్తుతత: భారతదేశం యొక్క విదేశాంగ విధానం, ప్రాంతీయ సహకారం, మరియు సముద్ర భద్రత. IORA తరచుగా ప్రిలిమ్స్లో మరియు మెయిన్స్లో ప్రశ్నలలో కనిపిస్తుంది.

  • ఇన్సైట్: భారతదేశం యొక్క IORA విధానం కేవలం సైనిక అంశాలపై కాకుండా, స్థిరమైన అభివృద్ధి, వాణిజ్యం మరియు క్లైమేట్ రెసిలియెన్స్పై దృష్టి పెట్టడం ద్వారా “శాంతియుత మరియు సమృద్ధిగా ఉండే పొరుగు” అనే భావనను నొక్కి చెబుతుంది. ఇది ఒక సాఫ్ట్ పవర్ వ్యూహం.

7. ICMR అధ్యయనం: నేషనల్ హెల్త్ మిషన్ (NHM) కింద మాతృ మరణాలు గణనీయంగా తగ్గాయి (ఇండియా టుడే, 15/01/2026)

• శీర్షిక సారాంశం :

  • ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ (ICMR) చేసిన ఒక నూతన అధ్యయనం నేషనల్ హెల్త్ మిషన్ (NHM) ప్రభావాన్ని గుర్తించింది.

  • అధ్యయనం చూపిస్తుంది : 2005లో NHM ప్రారంభించినప్పటి నుండి మాతృ మరణ నిష్పత్తి (MMR) గణనీయంగా తగ్గింది.

  • మెరుగైన ప్రసవపూర్వ సంరక్షణ, ప్రసవ సమయంలో నైపుణ్యం కలిగిన వ్యక్తుల సహాయం మరియు గ్రామీణ ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలకు ప్రాప్యత NHM యొక్క విజయానికి కారణాలు.

  • ఇది సామాజిక-ఆర్థికంగా వెనుకబడిన రాష్ట్రాలలో కూడా మెరుగుదలలను నమోదు చేసింది.

• ఏం జరిగింది? :

  • ICMR, ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ కళాశాల మంత్రిత్వ శాఖతో సహా, 15 జనవరి 2026న NHM యొక్క ప్రభావంపై సమగ్ర నివేదికను విడుదల చేసింది.

  • నివేదిక NHM యొక్క నిధులు మరియు పథకాలను సార్వజనీకరించడం మరియు సిఫార్సులు చేయడం కోసం విశ్లేషించింది.

• ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ? :

  • నివేదిక 15 జనవరి 2026న విడుదల చేయబడింది. అధ్యయనం భారతదేశం మొత్తంలో, ప్రత్యేకించి 18 ఎత్తు-అవసరం ఉన్న రాష్ట్రాలలో నిర్వహించబడింది.

• కీలక వాటాదారులు ఎవరు? :

  • కేంద్ర ప్రభుత్వం: ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ కళాశాల మంత్రిత్వ శాఖ, ICMR.

  • రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: NHM ని అమలు చేసే ఆరోగ్య శాఖలు.

  • లక్ష్యం జనాభా: గర్భిణీ స్త్రీలు, ప్రత్యేకించి గ్రామీణ మరియు వెనుకబడిన ప్రాంతాలలో.

• ప్రభుత్వ చిక్కులు :

  • NHM యొక్క విజయం ప్రభుత్వ ఆరోగ్య పథకాల యొక్క ప్రాముఖ్యత మరియు దీర్ఘకాలిక నిధిని నొక్కి చెబుతుంది.

  • ఇది ఆస్కార్ మరియు లక్ష్మీ బైడ్యా యోజనల వంటి లక్ష్యంగా ఉన్న పథకాల ద్వారా మాతృ ఆరోగ్యంపై కేంద్రీకృతమైన ప్రభుత్వ దృష్టిని చూపుతుంది.

• పాలసీ/లీగల్ యాంగిల్ :

  • రాష్ట్ర ఆరోగ్య విధానం (2017): సార్వత్రిక ఆరోగ్య కవరేజీకి కట్టుబడి ఉండటం.

  • అనుబంధ 12: ఆరోగ్యం రాష్ట్ర జాబితా అంశం, NHM ఫెడరల్ నిధులతో రాష్ట్రాలతో సహకరించడాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.

• ఆర్థిక/సామాజిక ప్రభావం :

  • ఆర్థిక: ఆరోగ్యకరమైన తల్లులు మరియు శిశువులు భవిష్యత్తు ఉత్పాదకత మరియు ఆర్థిక వృద్ధికి దోహదం చేస్తారు.

  • సామాజిక: మహిళల ఆరోగ్యం మరియు సంక్షేమంపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ వ్యయించడం లింగ అసమానతలను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.

• అంతర్జాతీయ సందర్భం :

  • ఇది స్థిరమైన అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDG లక్ష్యం 3: మంచి ఆరోగ్యం మరియు శ్రేయస్సు) మరియు MMR తగ్గించడం యొక్క లక్ష్యాలను సాధించడంలో భారతదేశ పురోగతికి సంబంధించినది.

  • ఇది ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు ఒక నమూనాను అందిస్తుంది.

• యూపీఎస్సీ సిలబస్కు లింక్: జీఎస్ 2 (సామాజిక వ్యవహారాలు, ఆరోగ్యం).

• ఒక విశ్లేషణాత్మక ఇన్సైట్ / పరీక్ష ప్రస్తుతత :

  • పరీక్ష ప్రస్తుతత: ప్రభుత్వ ఆరోగ్య పథకాలు, సామాజిక సంక్షేమం, మరియు మానవాభివృద్ధి సూచికలు. NHM ఒక ముఖ్యమైన అంశం.

  • ఇన్సైట్: NHM విజయం ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణ మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడం, మానవ వనరులకు పెట్టుబడి పెట్టడం మరియు పేదలకు లక్ష్యంగా ఉన్న పథకాల ద్వారా ప్రత్యక్ష ప్రయోజనాలు అందించడం వంటి కీలక అంశాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇది పబ్లిక్ హెల్త్ పాలసీ రూపకల్పనలో “సామర్థ్య నిర్మాణం” యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.

తుది వ్యాఖ్య: ఈ రోజు యొక్క వార్తలు పాలసీ రూపకల్పన, అమలు మరియు అంచనాలకు డేటా యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతాయి. రాష్ట్ర-నిర్దిష్ట చొరవలు (ఏపీలోని స్మార్ట్ వాటర్ పోర్టల్ వంటివి) సమస్యలను పరిష్కరించడానికి స్థానిక పరిష్కారాలను కలిగి ఉంటాయి. అంతర్జాతీయ ఏజెండాలు (IORA, పర్యావరణం) స్థిరమైన అభివృద్ధి కోసం భారతదేశ ప్రయత్నాలకు మార్గదర్శకం చేస్తాయి. స్థిరమైన అభివృద్ధి మరియు గుణమైన పాలనను సాధించడానికి పాలసీలను రూపొందించడానికి, అమలు చేయడానికి మరియు పర్యవేక్షించడానికి డేటా యొక్క పాత్రను అర్థం చేసుకోవడం యాస్పిరెంట్లకు అత్యంత ముఖ్యం.

About Post Author

vreducations.com

https://vreducations.com

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %