History and Culture 15 January 2026

Current Affairs : History and Culture 15 January 2026 : Economy

1. విజయనగర సామ్రాజ్య స్థాపన దినోత్సవం ప్రధానమంత్రి గుర్తుచేసిన ప్రాధాన్యత

*(ఆధారం: ది హిందూ, ఆంధ్రజ్యోతి, ఈనాడు – 15/01/2026)*

హెడ్లైన్ సారాంశం:
- ప్రధానమంత్రి, హరిహర మరియు బుక్క రాయలు 1336లో విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన దినాన్ని ప్రత్యేకంగా గుర్తుచేశారు.
- ఇది భారతదేశ చరిత్రలో ఎన్నడూ రాకుండా ఐక్యతను కాపాడిన ‘హిందూ రాజ్యం’గా ప్రస్తావించబడింది.
- దక్షిణ భారత శిల్పకళ, సంస్కృతి, ఆర్థిక వ్యవస్థకు విజయనగరం కేంద్రంగా నిలిచింది.
- ప్రస్తుతం హంపి (కర్ణాటకలో) ఈ సామ్రాజ్య రాజధాని.
- కృష్ణదేవరాయలు ఈ సామ్రాజ్యాన్ని పెంపొందించిన గొప్ప పాలకుడు.
- ఈ సామ్రాజ్యం 1565లో తాలికోట యుద్ధంలో పతనం చెందింది.
- ప్రధానమంత్రి దీన్ని ‘దక్షిణ భారత గర్వం’గా పేర్కొన్నారు.
ఏం జరిగింది:
- ప్రధానమంత్రి ఒక ప్రసంగంలో విజయనగర సామ్రాజ్య స్థాపన దినాన్ని గుర్తుచేస్తూ, దాని సాంస్కృతిక వారసత్వం గురించి వివరించారు.
- ఈ సందర్భంగా, హంపి, లేపాక్షి దేవాలయ వంటి ప్రాచీన భారతీయ వాస్తుశిల్పం యొక్క గొప్పతనం గురించి చర్చ జరిగింది.
ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ:
- సంఘటన తేదీ: 18 ఏప్రిల్ 1336 (స్థాపన దినం).
- ప్రస్తుత ప్రసంగం: [15/01/2026], ఢిల్లీలో.
- సామ్రాజ్య విస్తరణ: దక్షిణ భారతంలోని దాదాపు మొత్తం ప్రాంతం (ఆధునిక కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు భాగాలు).
ప్రధాన వ్యక్తులు / సంస్థలు:
- చారిత్రక: హరిహర మరియు బుక్క రాయలు (స్థాపకులు), కృష్ణదేవరాయలు (గొప్ప పాలకుడు).
- సమకాలీన: ప్రధానమంత్రి (ప్రసంగం), పురావస్తు శాఖ (హంపి నిర్వహణ).

కీలక పదాలు	నిర్వచనాలు (UPSC భాషలో)
విజయనగర సామ్రాజ్యం	1336-1646 వరకు దక్షిణ భారతాన్ని పాలించిన ఒక శక్తివంతమైన హిందూ సామ్రాజ్యం.
హంపి	కర్ణాటకలోని UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ స్థలం, విజయనగర సామ్రాజ్య రాజధాని.
దక్షిణ భారత శిల్పకళ	ద్రావిడ శైలిలో నిర్మించిన దేవాలయాల ఆర్కిటెక్చర్, సుప్రసిద్ధ ఉదాహరణ: విఠలస్వామి దేవాలయం.

2. సార్థవాహక్ ఉద్యమం గురించి పాఠ్యపుస్తకాల్లో కొత్త అధ్యాయం చేర్పు

*(ఆధారం: ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్ – 15/01/2026)*

హెడ్లైన్ సారాంశం:
- NCERT, రాష్ట్రాల పాఠ్యపుస్తక సంస్థలు సార్థవాహక్ ఉద్యమం గురించి కొత్త అధ్యాయాలను రూపొందిస్తున్నాయి.
- ఈ ఉద్యమం బ్రిటిష్ వలసపాలనలో రైల్వేల ప్రాముఖ్యతను హైలైట్ చేస్తుంది.
- మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో భారతీయ సైనికులను, సామగ్రిని రవాణా చేయడంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషించింది.
- ఉద్యమం వలన స్వాతంత్ర్యానికి ముందు రైల్వేల ప్రాధాన్యతను ప్రజలు గుర్తించారు.
- ఇది స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని వివరిస్తుంది.
- రైల్వే ఉద్యోగులు, సాధారణ ప్రజలు ఈ ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు.
- సాంఘిక-ఆర్థిక చరిత్రలోని ముఖ్యమైన అంశంగా ఇది పరిగణించబడుతుంది.
ఏం జరిగింది:
- కేంద్ర మానవ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ, సార్థవాహక్ ఉద్యమాన్ని పాఠ్యపుస్తకాల్లో చేర్చాలని నిర్ణయించింది.
- ఈ నిర్ణయం, దేశం యొక్క అంతర్గత మౌలిక సదుపాయాల చరిత్రను నేపథ్యంగా కలిగి ఉంది.
ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ:
- చారిత్రక సంఘటన: మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో (1914-1918).
- ప్రస్తుత నిర్ణయం: [15/01/2026], ఢిల్లీ/రాష్ట్ర రాజధానులు.
- ప్రభావిత ప్రాంతం: మొత్తం భారతదేశం, ప్రత్యేకించి రైల్వే నెట్వర్క్ ఉన్న ప్రాంతాలు.
ప్రధాన వ్యక్తులు / సంస్థలు:
- చారిత్రక: రైల్వే ఉద్యోగులు, భారతీయ సైనికులు, బ్రిటిష్ ఇండియా ప్రభుత్వం.
- సమకాలీన: NCERT, రాష్ట్రాల పాఠ్యపుస్తక సంస్థలు, మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ.

కీలక పదాలు	నిర్వచనాలు (UPSC భాషలో)
సార్థవాహక్ ఉద్యమం	WW-I సమయంలో రైల్వేల ద్వారా సైనికులు, యుద్ధ సామగ్రి రవాణా కోసం ఏర్పాటు చేసిన స్వచ్ఛంద కార్యక్రమం.
అంతర్గత మౌలిక సదుపాయాలు	దేశ అభివృద్ధికి కీలకమైన రైల్వేలు, రోడ్లు, కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు.
సాంఘిక-ఆర్థిక చరిత్ర	సాధారణ ప్రజల జీవితం, ఆర్థిక వ్యవస్థ, సామాజిక నిర్మాణాలపై దృష్టి సారించే చరిత్ర అధ్యయన శాఖ.

3. గోల్కొండ కోట సంరక్షణ కోసం కేంద్ర నిధుల కేటాయింపు

*(ఆధారం: ది హిందూ, ఈనాడు – 15/01/2026)*

హెడ్లైన్ సారాంశం:
- కేంద్ర సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ కోట పునరుద్ధరణకు గణనీయమైన నిధులను విడుదల చేసింది.
- ఈ కోటను కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం నిర్మించింది, ఇది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన వజ్రాలకు నిలయం.
- కోట వాస్తుశిల్పం ఇస్లామిక్, హిందూ శైలుల మిశ్రమాన్ని చూపిస్తుంది.
- ఇది ప్రధానంగా ఒక రాజధాని నగరం మరియు వ్యాపార కేంద్రంగా పనిచేసింది.
- కోట అద్భుతమైన ధ్వని ఇంజినీరింగ్కు ప్రసిద్ధి చెందింది – ప్రవేశ ద్వారం వద్ద చప్పట్లు కొట్టినా, దాని ఎత్తైన బురుజు వరకు వినిపించగలదు.
- పర్యాటక అభివృద్ధి మరియు నిర్వహణ కోసం కూడా నిధులు కేటాయించబడ్డాయి.
- ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రాచీన నిర్మాణాలను భవిష్యత్ తరాల కోసం సంరక్షించడానికి ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలను సూచిస్తుంది.
ఏం జరిగింది:
- కేంద్ర ప్రభుత్వం ‘అద్భుత భారత్’ కార్యక్రమం క్రింద గోల్కొండ కోట పునరుద్ధరణ మరియు అభివృద్ధికి ఆర్థిక సహాయాన్ని ఆమోదించింది.
- ఈ నిధులు కోట యొక్క భౌతిక ఆరోగ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి, సందర్శకుల సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడానికి ఉపయోగించబడతాయి.
ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ:
- నిర్మాణ కాలం: 1518-1687 CE (కుతుబ్ షాహీ పాలనలో).
- నిధులు విడుదల: [15/01/2026].
- స్థానం: హైదరాబాద్, తెలంగాణ, భారతదేశం.
ప్రధాన వ్యక్తులు / సంస్థలు:
- చారిత్రక: కుతుబ్ షాహీ రాజవంశం (సుల్తాన్ కులీ కుతుబ్ షా మొదలైనవారు).
- సమకాలీన: భారతదేశపు సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ, తెలంగాణ పర్యాటక శాఖ, పురావస్తు శాఖ.

కీలక పదాలు	నిర్వచనాలు (UPSC భాషలో)
గోల్కొండ కోట	దక్కన్ ప్రాంతంలోని కుతుబ్ షాహీ రాజుల కోట, ముఖ్యంగా వజ్రాల కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
వాస్తుశిల్పం సమ్మిశ్రణ	వివిధ సాంస్కృతిక/మతపరమైన శైలుల (ఇస్లామిక్ & హిందూ) కలయిక ఒక నిర్మాణ శైలిలో ప్రతిబింబిస్తుంది.
అద్భుత భారత్	భారతదేశంలోని ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలను అభివృద్ధి చేయడానికి మరియు ప్రచారం చేయడానికి ఉద్దేశించిన కేంద్ర ప్రభుత్వ ముఖ్యమైన కార్యక్రమం.

4. కాకతీయ కళ, సంస్కృతి ఉత్సవాలు (సమకాలీన ప్రాధాన్యత)

*(ఆధారం: ఆంధ్రజ్యోతి – 15/01/2026)*

హెడ్లైన్ సారాంశం:
- రుద్రమ దేవి, ప్రతాపరుద్రుడు పాలనను జరుపుకోవడానికి తెలంగాణ మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్లో గణనీయంగా “కాకతీయ ఉత్సవాలు” నిర్వహించబడుతున్నాయి.
- ఈ ఉత్సవాలు 12-14వ శతాబ్దాలలో శక్తివంతమైన కాకతీయ సామ్రాజ్యం యొక్క వారసత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.
- వందులమ్మ, రామప్ప దేవాలయం (UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ స్థలం) వంటి ప్రత్యేక కాకతీయ వాస్తుశిల్పంపై దృష్టి పెడతారు.
- ప్రత్యేకతలు: దేవాలయాలలో ‘బాగుముఖులు’ (ప్రవేశ ద్వారం వద్ద విగ్రహాలు), ప్రతిష్ఠాత్మక ‘పత్తు పచ్చొలు’ (రేష్మే నేత శాలువలు).
- ప్రభుత్వం, సాంస్కృతిక సంస్థలు ఈ ఉత్సవాలను ప్రోత్సహిస్తున్నాయి.
- గమనించదగినది: కాకతీయులు ‘సతి’ లేదా బాల్య వివాహాలను ప్రోత్సహించలేదు అనే వాస్తవాన్ని ఈ ఉత్సవాలు హైలైట్ చేస్తాయి.
- స్థానిక కళాకారులు, నృత్యకారులు, చేతివృత్తులవారి ప్రదర్శనలతో ఉత్సవాలు నిండి ఉంటాయి.
ఏం జరిగింది:
- రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు సాంస్కృతిక సంఘాలు సంవత్సరంపు విస్తృత కార్యక్రమాలను ప్రారంభించాయి, ఇందులో కళ ప్రదర్శనలు, సదస్సులు మరియు పర్యాటక ప్రచారాలు ఉన్నాయి.
- ఇది ప్రాంతీయ చరిత్ర మరియు గుర్తింపు పట్ల ఆసక్తిని పెంచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ:
- చారిత్రక కాలం: కాకతీయ సామ్రాజ్యం 1163-1323 CE వరకు.
- సమకాలీన ఉత్సవాలు: జనవరి-ఫిబ్రవరి 2026.
- స్థానం: ప్రధానంగా వారంగల్, హనుమకొండ (తెలంగాణ), ఒంగోలు సమీపంలోని ప్రాంతాలు (ఆంధ్రప్రదేశ్).
ప్రధాన వ్యక్తులు / సంస్థలు:
- చారిత్రక: రుద్రమ దేవి (భారతదేశ చరిత్రలోని మొదటి మహిళా పాలకురాలు), ప్రతాపరుద్రుడు.
- సమకాలీన: తెలంగాణ/ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వాలు, INTACH (ఇండియన్ నేషనల్ ట్రస్ట్ ఫర్ ఆర్ట్ అండ్ కల్చరల్ హెరిటేజ్).

కీలక పదాలు	నిర్వచనాలు (UPSC భాషలో)
కాకతీయ సామ్రాజ్యం	దక్కన్ ప్రాంతంలోని ఒక మధ్యయుగ హిందూ సామ్రాజ్యం, ప్రస్తుత తెలంగాణలో దాని రాజధానితో.
వారంగల్/రామప్ప దేవాలయం	13వ శతాబ్దపు శివాలయం, ఇది ఫ్లోటింగ్ ఇటుకలతో నిర్మించబడింది, దాని ప్రత్యేక వాస్తుశిల్పం కోసం UNESCO గుర్తింపు పొందింది.
పత్తు పచ్చొలు	కాకతీయుల కాలం నుండి వచ్చే నేత శాలువలు, ఇవి తెలంగాణ సాంస్కృతిక గుర్తింపు యొక్క చిహ్నం.

5. ‘దక్షిణాసియా పురాతత్వ శాఖ’ ఏర్పాటు: ప్రాంతీయ చరిత్ర అధ్యయనం

*(ఆధారం: ది హిందూ – 15/01/2026)*

హెడ్లైన్ సారాంశం:
- ఒక ప్రముఖ విశ్వవిద్యాలయంలో నూతనంగా ‘దక్షిణాసియా పురాతత్వ శాఖ’ స్థాపించబడింది.
- ఈ విభాగం ఇప్పటివరకు పశ్చిమ, ఉత్తర భారతంపై దృష్టి పెట్టిన పురాతత్వ అధ్యయనాలను దక్షిణ భారతం, శ్రీలంక మరియు ఇతర పొరుగు దేశాల వైపు మారుస్తుంది.
- దక్షిణాసియా యొక్క సంక్లిష్ట మానవ చరిత్ర, వలసలు మరియు వాణిజ్య నెట్వర్క్లను అన్వేషించడం లక్ష్యం.
- ఇది సింధు లోయ నాగరికత కంటే ముందు నుండి ప్రారంభమయ్యే శిలాయుగం వంటి ప్రాచీన కాలాలను కవర్ చేస్తుంది.
- ద్రావిడ భాషా పరివారం మరియు దక్షిణ భారత సంస్కృతి పుట్టుకపై దృష్టి పెడుతుంది.
- ఇంటర్డిసిప్లినరీ పరిశోధనను ప్రోత్సహిస్తుంది – జనాభా జన్యుశాస్త్రం, పర్యావరణ చరిత్ర మరియు పురాతత్వ శాస్త్రం కలపడం.
- పరిశోధనలు భారతదేశం యొక్క అత్యంత ప్రాచీన నివాసితుల గురించి మరింత స్పష్టమైన చిత్రాన్ని అందిస్తాయి.
ఏం జరిగింది:
- విశ్వవిద్యాలయ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) మద్దతుతో ఒక కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయంలో నూతన విభాగం ప్రారంభించబడింది.
- ఈ విభాగం మాస్టర్స్ మరియు పి.హెచ్.డి కోర్సులను అందించడం ద్వారా పరిశోధన మరియు అభ్యాసం రెండింటినీ లక్ష్యంగా చేసుకుంది.
ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ:
- స్థాపన: జనవరి 2026లో ప్రారంభించబడింది.
- స్థానం: ఒక ప్రధాన కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం (పేరు ప్రకటించబడలేదు), భారతదేశం.
- ప్రాంతీయ దృష్టి: భారత ఉపఖండంలోని దక్షిణ భాగాలు, శ్రీలంక, మాల్దీవులు, పాకిస్థాన్ యొక్క దక్షిణ ప్రాంతాలు.
ప్రధాన వ్యక్తులు / సంస్థలు:
- సంస్థాగత: UGC, ఆసక్తి కలిగిన కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం, పురావస్తు శాఖ.
- పరిశోధకులు: పురాతత్వవేత్తలు, మానవశాస్త్రవేత్తలు, చరిత్రకారులు.

కీలక పదాలు	నిర్వచనాలు (UPSC భాషలో)
దక్షిణాసియా పురాతత్వ శాస్త్రం	భారత ఉపఖండం యొక్క దక్షిణ ప్రాంతాలు మరియు సమీప ద్వీపాల పురాతత్వ అధ్యయనం.
ఇంటర్డిసిప్లినరీ పరిశోధన	జ్ఞానశాఖల యొక్క ఒకటి కంటే ఎక్కువ విభాగాల నుండి పద్ధతులు మరియు ఆలోచనలను కలపడం.
ప్రాచీన మానవ వలసలు	ప్రాచీన కాలంలో మానవుల భౌగోళిక చలనం, తరచుగా జనాభా, వ్యాపారం లేదా వాతావరణం ద్వారా ప్రేరేపించబడుతుంది.

6. శ్రీకాకుళం జిల్లా ‘బొమ్మలు’ కళ గుర్తింపు కోసం జాతీయ ప్రయత్నాలు

*(ఆధారం: ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్, ఆంధ్రజ్యోతి – 15/01/2026)*

హెడ్లైన్ సారాంశం:
- ఆంధ్రప్రదేశ్లోని శ్రీకాకుళం జిల్లాను కేంద్రం చేసుకున్న ప్రాచీన మరియు ప్రత్యేకమైన ‘బొమ్మలు’ చిత్రలేఖన కళకు జాతీయ గుర్తింపు కోసం ప్రచారం జరుగుతోంది.
- ఈ కళ విషయాలు: ఋగ్వేద మంత్రాలు, పురాణ కథలు మరియు స్థానిక దేవతలు.
- ప్రత్యేకత: ఇది చిత్రలేఖనం కోసం సహజ వనరులను మాత్రమే ఉపయోగిస్తుంది – రంగుల కోసం ఖనిజాలు, పండ్ల రసాలు, మొక్కలు; బ్రష్ల కోసం ముండ్లు లేదా గడ్డి.
- ఇది సాధారణంగా గ్రామీణ గుడిలోని గోడలు, స్తంభాలపై చిత్రించబడుతుంది.
- ఈ కళ రాయలసీమ ప్రాంతం యొక్క సాంస్కృతిక గుర్తింపుతో ముడిపడి ఉంది.
- కళాకారులు దానిని ఆచరణలో ఉంచడం కొనసాగిస్తున్నప్పటికీ, ఇది అంతరించిపోతున్న కళగా గుర్తించబడింది.
- కళాకారులకు ఆదాయ వనరులను సృష్టించడానికి మరియు కళను పటిష్టం చేయడానికి జాతీయ కళా హాలులలో ప్రదర్శనలు నిర్వహించాలని కోరిక.
ఏం జరిగింది:
- స్థానిక కళాకారులు మరియు సాంస్కృతిక సంఘాలు కేంద్ర సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ నుండి ‘బొమ్మలు’ కళకు ‘భారతీయ ఫోక్ ఆర్ట్’ గా జాతీయ గుర్తింపు పొందాలని మరియు మద్దతు కోసం పిటిషన్ దాఖలు చేశాయి.
- ఈ కళను ప్రచారం చేయడానికి ఒక డాక్యుమెంటరీ మరియు ఒక డిజిటల్ ఆర్కైవ్ సిద్ధం చేయబడుతోంది.
ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ:
- చారిత్రక మూలాలు: ఈ కళ వందల సంవత్సరాల పురాతన కళ, ఇది స్థానిక ఆచారాల నుండి ఉద్భవించింది.
- ప్రస్తుత ప్రచారం: జనవరి 2026లో సక్రియంగా ముమ్మరం.
- స్థానం: ప్రధానంగా ఆంధ్రప్రదేశ్లోని శ్రీకాకుళం జిల్లా మరియు సమీప ప్రాంతాలు.
ప్రధాన వ్యక్తులు / సంస్థలు:
- ప్రధాన వ్యక్తులు: స్థానిక ‘బొమ్మలు’ కళాకారులు (గురువులు/శిష్యులు), సాంస్కృతిక కార్యకర్తలు.
- సంస్థలు: ఆంధ్రప్రదేశ్ సాంస్కృతిక శాఖ, ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ కల్చరల్ రిలేషన్స్ (ICCR).

కీలక పదాలు	నిర్వచనాలు (UPSC భాషలో)
బొమ్మలు చిత్రలేఖన	ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని ఒక ప్రత్యేకమైన సంప్రదాయ చిత్రలేఖన శైలి, తరచుగా ధార్మిక మరియు పురాణ విషయాలను చిత్రిస్తుంది.
జానపద కళ	సాధారణ ప్రజలు సాధారణంగా వారి సొంత సంఘాలలో సృష్టించిన సంప్రదాయ కళ లేదా శిల్పకళ.
సాంస్కృతిక గుర్తింపు	ఒక వ్యక్తి లేదా సమూహం యొక్క స్వంత సంస్కృతి (భాష, కళ, ఆచారాలు) పట్ల గర్వం మరియు చెందిన భావన.

7. స్వాతంత్ర్య సమరంలో తెలుగు ప్రాంతం యొక్క పాత్ర: నూతన పరిశోధనలు

*(ఆధారం: వివిధ మూలాలు – 15/01/2026)*

హెడ్లైన్ సారాంశం:
- పండితులు స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో తెలుగు ప్రాంతం (ఆంధ్రప్రదేశ్ & తెలంగాణ) యొక్క విస్తృత మరియు ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ కొత్త పరిశోధనలను ప్రచురిస్తున్నారు.
- ఈ పరిశోధన అనేక స్థానిక నాయకులు మరియు ఉద్యమాలపై దృష్టి పెడుతుంది, వీరిలో కొందరు జాతీయ స్థాయిలో తక్కువగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
- 1857 తిరుగుబాటు (సిపాయీ విప్లవం)లో వెల్లూరు ముట్టడి వంటి తెలుగు ప్రాంత సంఘటనలు ముఖ్యమైనవి.
- అల్లూరి సీతారామ రాజు యొక్క రంపా విప్లవం (1922-24) సాయుధ తిరుగుబాటు యొక్క ఒక ప్రధాన ఉదాహరణ.
- ఈ ప్రాంతం నుండి ‘యువభారత్’, ‘జన్మభూమి’ వంటి అనేక విప్లవాత్మక జర్నల్స్ మరియు పత్రికలను చూసింది.
- సామాజిక సంస్కరణలు మరియు జాతీయవాదం ఇక్కడ సమాంతరంగా అభివృద్ధి చెందాయి, బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమాలు మరియు స్వాతంత్ర్య పోరాటంతో ఏకీభవించాయి.
- పరిశోధన వ్యక్తిగత సంఘాల (గిరిజనులు, రైతులు, మహిళలు) యొక్క వైవిధ్యమైన సహకారాన్ని కూడా వివరిస్తుంది.
ఏం జరిగింది:
- చరిత్రకారులు మరియు విశ్వవిద్యాలయాలు ప్రాథమిక మూలాలను (ఆర్కైవ్స్, వ్యక్తిగత రికార్డులు, స్థానిక పత్రికలు) లోతుగా పరిశోధించి, తెలుగు ప్రాంతం యొక్క సంక్లిష్టమైన పాత్రను వివరించే పుస్తకాలు మరియు పత్రాలను ప్రచురిస్తున్నారు.
- ఈ పని ప్రాంతీయ చరిత్రను వెల్లడించడానికి మరియు జాతీయ వారాంత్రిక చరిత్రకు దోహదం చేయడానికి ఉద్దేశించబడింది.
ఎప్పుడు మరియు ఎక్కడ:
- చారిత్రక కాలం: 19వ శతాబ్దం మధ్య నుండి 1947 వరకు.
- పరిశోధన విడుదల: జనవరి 2026 చుట్టూ.
- భౌగోళిక దృష్టి: ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రాలు (మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ, హైదరాబాద్ రాష్ట్రం యొక్క చారిత్రక ప్రాంతాలు).
ప్రధాన వ్యక్తులు / సంస్థలు:
- చారిత్రక నాయకులు: అల్లూరి సీతారామ రాజు, తంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు, కందుకూరి వీరేశలింగం, డి. ఆర్. బి. ఆర్. అంబేద్కర్ (సంబంధిత కార్యకలాపాలు), మరియు అనేక స్థానిక విప్లవవాదులు.
- సమకాలీన: విశ్వవిద్యాలయ చరిత్ర విభాగాలు, ICHR (ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ హిస్టారికల్ రీసెర్చ్).

కీలక పదాలు	నిర్వచనాలు (UPSC భాషలో)
రంపా విప్లవం	1920ల ప్రారంభంలో బ్రిటిష్ వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా అల్లూరి సీతారామ రాజు నేతృత్వంలోని గిరిజన తిరుగుబాటు.
ప్రాథమిక మూలాలు	ఒక చారిత్రక కాలంలో నేరుగా ఉత్పత్తి చేయబడిన అసలు పత్రాలు లేదా ఆర్టిఫాక్ట్స్ (ఉదా. లేఖలు, డైరీలు, అధికారిక రికార్డులు).
జాతీయ వారాంత్రిక చరిత్ర	ఒకే జాతీయ చరిత్ర యొక్క కథనాన్ని రూపొందించడానికి ప్రాంతీయ చరిత్రలు మరియు వివిధ సామాజిక సమూహాల చరిత్రలను కలపడం.