History and Culture 18 January 2026

Current Affairs : History and Culture 18 January 2026 : Economy

1. భారతదేశం నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ 129వ జయంతిని జరుపుకుంటుంది.

* (మూలం: ది హిందూ, 18/01/2026) *

ఈరోజు, జనవరి 18, 1897లో ఒడిశాలోని కటక్‌లో జన్మించిన భారత జాతీయవాద నాయకుడు నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ 129వ జయంతి.
భారతదేశ స్వేచ్ఛ కోసం ఆయన అజేయ స్ఫూర్తిని మరియు త్యాగాన్ని గౌరవించటానికి ఈ రోజును భారతదేశం అంతటా ‘పరాక్రమ్ దివస్’ (శౌర్య దినం) గా జరుపుకుంటారు .
కోల్‌కతాలోని నేతాజీ భవన్ మరియు విక్టోరియా మెమోరియల్ వద్ద కీలక కార్యక్రమాలు జరిగాయి , ప్రధానమంత్రి పుష్పాంజలి ఘటించారు.
నేతాజీ యొక్క ప్రసిద్ధ నినాదం “తుమ్ ముజే ఖూన్ దో, మెయిన్ తుమ్హే ఆజాదీ దూంగా” (నాకు రక్తం ఇవ్వండి, నేను మీకు స్వేచ్ఛ ఇస్తాను).
జపాన్ మద్దతుతో బ్రిటిష్ పాలనను పడగొట్టే లక్ష్యంతో ఆయన 1942లో ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ (INA) లేదా ‘ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్’ను స్థాపించారు.
అతను ప్రవాసంలో ఉన్న తాత్కాలిక ఉచిత భారత ప్రభుత్వమైన ఆజాద్ హింద్ ప్రభుత్వాన్ని కూడా స్థాపించాడు , దీనిని రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో అనేక అక్ష శక్తులు గుర్తించాయి.
1945లో తైవాన్‌లో జరిగిన విమాన ప్రమాదం తర్వాత ఆయన అదృశ్యం కావడం ఇప్పటికీ చరిత్రకారులలో చర్చనీయాంశంగా ఉంది.
భారత ప్రభుత్వం, 2021లో, ఇండియా గేట్ వద్ద నేతాజీ యొక్క ఒక పెద్ద విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది, అది ఇప్పుడు పందిరి కింద ఉంది.
ఆయన “సమగ్ర మానవతావాదం” తత్వశాస్త్రం మరియు “శాస్త్రీయ సోషలిజం” పై ప్రాధాన్యత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఒక ప్రత్యేకమైన సైద్ధాంతిక మార్గాన్ని అందించాయి.

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
పరాక్రమ్ దివస్:	జనవరి 23న నేతాజీ జయంతిని పురస్కరించుకుని 2021లో అధికారికంగా ప్రకటించబడింది.
ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ (INA):	భారత స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందేందుకు ఆగ్నేయాసియాలోని భారత జాతీయవాదులు 1942లో ఏర్పాటు చేసిన సాయుధ దళం.
ఆజాద్ హింద్ ప్రభుత్వం:	రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో నేతాజీ నేతృత్వంలోని తాత్కాలిక ప్రభుత్వం, ప్రధాన కార్యాలయం సింగపూర్‌లో ఉంది.
సమగ్ర మానవతావాదం:	దీనదయాళ్ ఉపాధ్యాయ అభివృద్ధి చేసిన ఒక తాత్విక సిద్ధాంతం, నేతాజీ సమాజంపై ఆలోచనలలోని సంశ్లేషణకు కూడా కారణమని చెప్పవచ్చు.

2. తెలంగాణ బతుకమ్మ పండుగను యునెస్కో సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితాలో చేర్చాలని ప్రతిపాదించారు.

* (మూలం: ఈనాడు, 18/01/2026) *

తెలంగాణ ప్రభుత్వం ‘బతుకమ్మ’ పండుగను యునెస్కో యొక్క మానవాళి యొక్క అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రతినిధి జాబితాలో చేర్చడానికి అధికారికంగా సమర్పించింది .
బతుకమ్మ అనేది దసరా-నవరాత్రి కాలంలో తెలంగాణలోని మహిళలు ప్రధానంగా జరుపుకునే ఒక ఉత్సాహభరితమైన పూల పండుగ .
ఈ పండుగ ప్రకృతి ఆరాధనను మరియు ‘మాతృ దేవత’ (గౌరి) ని సూచిస్తుంది మరియు తొమ్మిది రోజుల పాటు కొనసాగుతుంది, ఇది ‘సద్దుల బతుకమ్మ’తో ముగుస్తుంది .
మహిళలు కాలానుగుణ పువ్వులను కేంద్రీకృత పొరలలో అమర్చి ‘బతుకమ్మ’ (రంగురంగుల, దిబ్బ లాంటి నిర్మాణం) ను సృష్టిస్తారు , జానపద పాటలు పాడతారు మరియు దాని చుట్టూ నృత్యాలు చేస్తారు.
చివరి రోజున ఈ పూల రాశులను నీటి వనరులలో నిమజ్జనం చేయడం జరుగుతుంది, స్థానిక, జీవఅధోకరణం చెందే పువ్వుల వాడకం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణను ప్రోత్సహిస్తుంది.
రాష్ట్ర విభజన తర్వాత దాని ప్రత్యేక సాంస్కృతిక గుర్తింపును ప్రోత్సహించడానికి మరియు సంరక్షించడానికి రాష్ట్రం చేస్తున్న ప్రయత్నాలలో భాగంగా యునెస్కో గుర్తింపు కోసం ఈ ప్రయత్నం జరుగుతోంది .
ఎంపికైతే, బతుకమ్మ కోల్‌కతాలో జరిగే కుంభమేళా, యోగా మరియు దుర్గా పూజ వంటి ఇతర భారతీయ ICH అంశాలలో చేరుతుంది .
ఈ ప్రతిపాదన సమాజ బంధాలు , లింగ సంఘీభావం మరియు సాంప్రదాయ పర్యావరణ జ్ఞానాన్ని బలోపేతం చేయడంలో పండుగ పాత్రను హైలైట్ చేస్తుంది .
తెలంగాణ వ్యవసాయ జీవనశైలితో మరియు ఈ ప్రాంత జీవవైవిధ్యాన్ని జరుపుకోవడంతో ఈ ఉత్సవానికి ఉన్న లోతైన సంబంధాన్ని ఈ పత్రం నొక్కి చెబుతుంది .

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
అగోచర సాంస్కృతిక వారసత్వం (ICH):	సమాజాలు తమ సాంస్కృతిక వారసత్వంలో భాగంగా గుర్తించే సంప్రదాయాలు, వ్యక్తీకరణలు, జ్ఞానం మరియు నైపుణ్యాలు (ఉదా., ఆచారాలు, పండుగలు).
యునెస్కో:	ICH జాబితాకు బాధ్యత వహించే ఐక్యరాజ్యసమితి విద్యా, శాస్త్రీయ మరియు సాంస్కృతిక సంస్థ.
Bathukamma:	‘మాతృ దేవత, బ్రతికి రా’ – స్త్రీత్వం మరియు ప్రకృతిని జరుపుకునే తెలంగాణ పూల పండుగ.
వ్యవసాయ జీవనశైలి:	వ్యవసాయం మరియు వ్యవసాయ చక్రాలతో లోతుగా అనుసంధానించబడిన జీవన విధానం.

3. చారిత్రక విశ్లేషణ: 1915 గాంధీ భారతదేశానికి తిరిగి రావడం & దాని ప్రభావం

* (మూలం: ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్, 18/01/2026) *

జనవరి 1915 మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ దక్షిణాఫ్రికా నుండి భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి, భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో కేంద్ర వ్యక్తిగా మారిన కీలకమైన ఘట్టాన్ని సూచిస్తుంది .
ఆయన తిరిగి రావడం ఆయన రాజకీయ గురువు గోపాల కృష్ణ గోఖలే సలహా మేరకు జరిగింది , ఆయన భారతదేశాన్ని పర్యటించి దాని సామాజిక-రాజకీయ వాస్తవాలను అర్థం చేసుకోవాలని కోరారు.
గాంధీ మొదట్లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో చేరారు మరియు దాని మితవాద నాయకులచే మార్గనిర్దేశం చేయబడ్డారు, వెంటనే జాతీయ ఆందోళనలను ప్రారంభించడం కంటే స్థానిక సమస్యలపై దృష్టి సారించారు.
భారతదేశంలో ఆయన సాధించిన తొలి ప్రధాన విజయం బీహార్‌లో జరిగిన చంపారన్ సత్యాగ్రహం (1917) , అణచివేత నీలిమందు తోటల వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా సత్యాగ్రహాన్ని ఒక సాధనంగా స్థాపించాడు.
దీని తరువాత కరువు సమయంలో పన్ను ఉపశమనం కోసం ఖేడా సత్యాగ్రహం (1918) మరియు కార్మికుల హక్కుల కోసం అహ్మదాబాద్ మిల్లు సమ్మె (1918) జరిగాయి.
ఈ తొలి ఉద్యమాలు ఆయన సత్య తత్వాన్ని (సత్య) మరియు అహింసా వ్యతిరేకతను (అహింసా) ప్రజా రాజకీయ సాధనాలుగా స్థాపించాయి.
అతని పద్ధతిలో వివరణాత్మక దర్యాప్తు, రైతులు/కార్మికులను సమీకరించడం మరియు అన్యాయమైన చట్టాలను శాంతియుతంగా ధిక్కరించడం ఉన్నాయి .
ఈ కాలం గాంధీని దక్షిణాఫ్రికా కృషికి పేరుగాంచిన నాయకుడి నుండి భారతీయ ప్రజల ‘మహాత్మా’గా మార్చింది.
1915-1919 మధ్య కాలంలో పరిపూర్ణం చేసుకున్న వ్యూహాలు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం (1920-22) మరియు తరువాత కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని అన్ని ఆందోళనలకు పునాది వేసాయి.

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
సత్యాగ్రహం:	గాంధీజీ అహింసాయుత ప్రతిఘటన లేదా “సత్య శక్తి” తత్వశాస్త్రం.
అహింసా:	అన్ని జీవుల పట్ల అహింస సూత్రం.
చంపారన్ సత్యాగ్రహం:	భారతదేశంలో గాంధీజీ మొదటిసారిగా సత్యాగ్రహాన్ని విజయవంతంగా ప్రయోగించారు (1917).
గోపాల కృష్ణ గోఖలే:	భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సీనియర్ నాయకుడు మరియు గాంధీ రాజకీయ గురువు.

4. మధ్యప్రదేశ్‌లో కొత్త గుప్త-యుగ ఆలయ అవశేషాలను కనుగొన్న ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI)

* (మూలం: ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా, 18/01/2026) *

మధ్యప్రదేశ్‌లోని నాచ్నాలో 5వ శతాబ్దానికి చెందిన గుప్తుల కాలం నాటి ఆలయ అవశేషాలను భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) వెలికితీసింది .
ఈ ఆవిష్కరణలో ఒక శివలింగం , సంక్లిష్టంగా చెక్కబడిన తలుపు స్తంభాలు మరియు పౌరాణిక దృశ్యాలు మరియు పూల నమూనాలను వర్ణించే అలంకార ప్యానెల్లు ఉన్నాయి.
ప్రారంభ మధ్యయుగ భారతదేశంలో నాగర-శైలి ఆలయ నిర్మాణ పరిణామానికి కీలకమైన ఆధారాలను అందిస్తున్నందున ఈ అన్వేషణ ముఖ్యమైనది .
గుప్తుల కాలం (సుమారుగా 4వ శతాబ్దం నుండి 6వ శతాబ్దం CE) కళ, వాస్తుశిల్పం, సాహిత్యం మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రంలో సాధించిన విజయాలకు గాను దీనిని తరచుగా “భారతదేశ స్వర్ణయుగం” అని పిలుస్తారు.
ఈ ఆలయ నిర్మాణ శైలి పూర్వపు రాతి నిర్మాణాల నుండి తరువాత, మరింత అధునాతనమైన రాతితో నిర్మించిన దేవాలయాలకు పరివర్తనను చూపుతుంది .
ఈ యుగానికి చెందిన ఇలాంటి ప్రసిద్ధ ఆలయాలలో దశావతార ఆలయం (డియోగఢ్) మరియు భితార్‌గావ్ ఆలయం ఉన్నాయి .
ఈ ఆవిష్కరణ చరిత్రకారులు గుప్త సామ్రాజ్యం యొక్క మతపరమైన ఆచారాలు, కళాత్మక శైలులు మరియు నిర్మాణ పద్ధతులను బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది .
ఈ ప్రదేశంలో టెర్రకోట బొమ్మలు మరియు నాణేలు కూడా లభించాయి , ఇవి భౌతిక సంస్కృతిని ఖచ్చితమైన డేటింగ్ చేయడానికి మరియు అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి.
ఇది పురాతన భారతదేశంలో ఒక ప్రధాన సాంస్కృతిక మరియు రాజకీయ కేంద్రంగా బుందేల్‌ఖండ్ ప్రాంతం యొక్క చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను బలోపేతం చేస్తుంది .

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
గుప్త సామ్రాజ్యం:	సాంస్కృతిక వికాసానికి ప్రసిద్ధి చెందిన పురాతన భారతీయ సామ్రాజ్యం (సుమారుగా 319-550 CE).
నగారా శైలి:	ఉత్తర భారతదేశంలోని ఆలయ నిర్మాణ శైలి, తేనెటీగ ఆకారపు శిఖరం (టవర్) ద్వారా వర్గీకరించబడింది.
ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI):	భారతదేశంలో పురావస్తు పరిశోధన మరియు సాంస్కృతిక వారసత్వ రక్షణ కోసం ఉన్న ప్రముఖ సంస్థ.
శివలింగం:	పూజ కోసం ఉపయోగించే హిందూ దేవత శివుని యొక్క వియుక్త ప్రాతినిధ్యం.

5. భారతదేశపు మొట్టమొదటి మహిళా ఉపాధ్యాయురాలు సావిత్రిబాయి ఫూలే జ్ఞాపకార్థం (ఈ నెల జన్మదినం)

* (మూలం: ది ప్రింట్, 18/01/2026) *

జనవరి అనేది మార్గదర్శక సామాజిక సంస్కర్త మరియు భారతదేశపు మొట్టమొదటి మహిళా ఉపాధ్యాయురాలు సావిత్రిబాయి ఫూలే (జననం జనవరి 3, 1831) జన్మించిన నెల .
19వ శతాబ్దపు మహారాష్ట్రలో కుల, లింగ వివక్షతకు వ్యతిరేకంగా పోరాడడంలో ఆమె భర్త జ్యోతిరావు ఫూలేతో కలిసి కీలక పాత్ర పోషించారు.
1848లో, వారు తీవ్రమైన సామాజిక వ్యతిరేకత మరియు వేధింపులను ఎదుర్కొంటూ పూణేలోని భిడేవాడలో భారతదేశంలోని మొట్టమొదటి బాలికల పాఠశాలను ప్రారంభించారు.
ఆమె 1873లో సత్యశోధక్ సమాజ్ (సత్య అన్వేషకుల సంఘం)ను సహ-స్థాపించారు , ఇది నిమ్న కులాలు మరియు మహిళల విద్య మరియు సాధికారత కోసం పనిచేసింది.
సావిత్రిబాయి ఫూలే ఒక గొప్ప కవయిత్రి మరియు రచయిత్రి, ఆమె మరాఠీ కవిత్వాన్ని సామాజిక దురాచారాలను విమర్శించడానికి మరియు అణగారిన వారిని ప్రేరేపించడానికి ఉపయోగించారు.
గర్భిణీ అత్యాచార బాధితుల కోసం ఆమె “బాల్హత్య ప్రతిబంధక్ గృహ” అనే సంరక్షణ కేంద్రాన్ని స్థాపించి, వారికి ఆశ్రయం మరియు సంరక్షణను అందించింది.
ఆమె కృషి ఆధునిక భారతీయ స్త్రీవాదానికి మరియు భారతదేశంలో మహిళా విద్యా ఉద్యమానికి పునాది వేసింది .
అత్యంత ప్రతికూల వాతావరణంలో ఆమె సాహసోపేతమైన మరియు పునాదిలాంటి పనికి ఆమెను “భారతీయ స్త్రీవాదానికి తల్లి”గా పరిగణించడం సముచితం .
భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి ముందు మరియు సమాంతరంగా నడిచిన సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమంలో ఆమె వారసత్వం కీలకమైన అంశం .

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
సత్యశోధక్ సమాజ్:	విద్య మరియు సామాజిక సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహించడానికి జ్యోతిరావు మరియు సావిత్రిబాయి ఫూలే స్థాపించిన సామాజిక సంస్కరణ సంఘం.
సామాజిక సంస్కరణ ఉద్యమం:	సతి, బాల్య వివాహాలు మరియు కుల వివక్షత వంటి సామాజిక దురాచారాలను నిర్మూలించడానికి 19వ-20వ శతాబ్దాల ప్రయత్నాలు.
భిడేవాడ స్కూల్:	భారతదేశంలో మొట్టమొదటి స్వదేశీ బాలికల పాఠశాల 1848లో పూణేలో ప్రారంభించబడింది.
స్త్రీవాదం:	లింగ సమానత్వం ఆధారంగా మహిళల హక్కులను సమర్థించడం.

6. కళ్యాణ కర్ణాటక ప్రాంతం & ప్రత్యేక హోదా కోసం దాని చారిత్రక డిమాండ్

* (మూలం: ప్రజావాణి, 18/01/2026) *

కళ్యాణ కర్ణాటక (గతంలో హైదరాబాద్-కర్ణాటక) కర్ణాటకలోని ఏడు ఈశాన్య జిల్లాలను కలిగి ఉంది, ఇవి 1948కి ముందు నిజాం హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
కర్ణాటకలోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఈ ప్రాంతం చారిత్రాత్మకంగా విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణ మరియు మౌలిక సదుపాయాల వంటి అభివృద్ధి సూచికలలో వెనుకబడి ఉంది .
భారత స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన ఒక సంవత్సరం తర్వాత 1948 లో “ఆపరేషన్ పోలో” (పోలీస్ యాక్షన్) ద్వారా భారత యూనియన్‌లో దాని ఏకీకరణ జరిగింది .
దాని ప్రత్యేక చరిత్ర మరియు వెనుకబాటుతనం కారణంగా, ఈ ప్రాంతానికి భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 371-J మంజూరు చేయబడింది, ఇది ప్రత్యేక అభివృద్ధి బోర్డు మరియు విద్య మరియు ఉద్యోగాలలో రిజర్వేషన్లను అందిస్తుంది .
ప్రత్యేక కేటగిరీ హోదా డిమాండ్ అనేది ఉత్తరాఖండ్ వంటి రాష్ట్రాల మాదిరిగానే మరిన్ని కేంద్ర నిధులు మరియు పన్ను రాయితీల కోసం పాత, నిరంతర డిమాండ్.
విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రదేశాలు (హంపి) మరియు మధ్యయుగ దక్కన్ సుల్తానేట్ కోటలకు నిలయంగా ఉన్న ఈ ప్రాంతం గొప్ప చరిత్రను కలిగి ఉంది .
ఆర్టికల్ 371-J అసమాన సమాఖ్యవాదానికి ఒక ఉదాహరణ , ఇక్కడ కొన్ని రాష్ట్రాలు లేదా ప్రాంతాలు వాటి ప్రత్యేక పరిస్థితులను పరిష్కరించడానికి ప్రత్యేక నిబంధనలను కలిగి ఉంటాయి.
భారతదేశంలో ప్రాంతీయ అభివృద్ధి, చారిత్రక అన్యాయం మరియు కేంద్ర-రాష్ట్ర ఆర్థిక సంబంధాల సమస్యలను విశ్లేషించడానికి ఈ డిమాండ్‌ను అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం .
ఈ చర్చలో జాతీయ సమైక్యతను సమతుల్యం చేయడంతో పాటు సమాన వృద్ధి కోసం ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలను సర్దుబాటు చేసుకోవడం ఉంటుంది.

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
ఆర్టికల్ 371-జె:	హైదరాబాద్-కర్ణాటక ప్రాంతానికి ప్రత్యేక నిబంధన, స్థానిక రిజర్వేషన్లు మరియు అభివృద్ధి బోర్డును నిర్ధారించడం.
అసమాన సమాఖ్యవాదం:	అన్ని రాజ్యాంగ యూనిట్లకు ఒకేలాంటి అధికారాలు లేని సమాఖ్య వ్యవస్థ; కొన్నింటికి ప్రత్యేక హోదా ఉంటుంది.
ఆపరేషన్ పోలో:	హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేయడానికి 1948 సెప్టెంబర్‌లో సైనిక చర్య.
ప్రత్యేక కేటగిరీ హోదా:	ప్రత్యేక సహాయం అవసరమైన రాష్ట్రాలకు వర్గీకరణ, వాటికి కేంద్ర సహాయంతో ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం (ఇప్పుడు ఎక్కువగా విలీనం చేయబడింది).

7. భారతదేశపు మొదటి గణతంత్ర దినోత్సవ పరేడ్ 75వ సంవత్సరం (1950-2025): ఒక భూతకాలపు దృశ్యం

* (మూలం: హిందూస్తాన్ టైమ్స్, 18/01/2026) *

భారత రాజ్యాంగం అమలును జరుపుకుంటూ, 1950 లో జరిగిన మొదటి కవాతుకు 75 సంవత్సరాలు పూర్తికానున్న గణతంత్ర దినోత్సవం (జనవరి 26) .
మొదటి కవాతు ఇర్విన్ యాంఫిథియేటర్ (ఇప్పుడు నేషనల్ స్టేడియం) వద్ద జరిగింది, రాష్ట్రపతి రాజేంద్ర ప్రసాద్ గౌరవ వందనం స్వీకరించారు.
1950 కవాతుకు ఇండోనేషియా అధ్యక్షుడు సుకర్ణో మొదటి ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు, ఆఫ్రో-ఆసియా సంఘీభావం పట్ల భారతదేశం యొక్క తొలి నిబద్ధతను ఆయన హైలైట్ చేశారు.
ఈ కవాతు భారతదేశ సైనిక శక్తి, సాంస్కృతిక వైవిధ్యం మరియు సాంకేతిక పురోగతిని రాష్ట్రాలు మరియు మంత్రిత్వ శాఖల శకటాల ద్వారా ప్రదర్శిస్తుంది.
1963 లో ఒక కీలకమైన చారిత్రక ఘట్టం జరిగింది , ఆ కవాతులో అశోక చక్ర మరియు పరమ వీర చక్ర అవార్డుల మొదటి ప్రజా ప్రదర్శన జరిగింది .
గణతంత్ర దినోత్సవ వేడుకల అధికారిక ముగింపును సూచిస్తూ జనవరి 29న విజయ్ చౌక్‌లో ‘బీటింగ్ రిట్రీట్’ వేడుకను 1955 లో ప్రవేశపెట్టారు .
దశాబ్దాలుగా, ఈ కవాతులో “డిజిటల్ ఇండియా,” “మేక్ ఇన్ ఇండియా” మరియు స్వదేశీ ఆయుధ వ్యవస్థల ప్రదర్శనలు వంటి ఇతివృత్తాలు ఉన్నాయి.
ఇది భారతదేశ ప్రజాస్వామ్య విలువలు, రాజ్యాంగ నైతికత మరియు భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి చిహ్నం .
దాని పరిణామాన్ని అధ్యయనం చేయడం వలన భారతదేశ విదేశాంగ విధాన ప్రాధాన్యతలు (ముఖ్య అతిథుల ద్వారా) మరియు ఆధునిక గణతంత్ర రాజ్యంగా దాని ప్రయాణం గురించి అంతర్దృష్టులు లభిస్తాయి .

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
గణతంత్ర దినోత్సవం:	జనవరి 26, 1950 లో భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన రోజును సూచిస్తుంది.
ముఖ్య అతిథి:	భారతదేశం యొక్క వ్యూహాత్మక మరియు దౌత్య సంబంధాలను ప్రతిబింబించే కవాతుకు ఆహ్వానించబడిన రాష్ట్ర/ప్రభుత్వ అధిపతి.
బీటింగ్ రిట్రీట్:	17వ శతాబ్దపు ఇంగ్లాండ్ నాటి సైనిక వేడుక, 1955లో భారతదేశంలో స్వీకరించబడింది.
రాజ్యాంగ నైతికత:	పాలనలో రాజ్యాంగంలోని పాఠ్యాంశాలను మాత్రమే కాకుండా, దాని స్ఫూర్తిని కూడా అనుసరించాలనే సూత్రం.

8. వ్యవసాయ చరిత్ర దృక్కోణం నుండి ‘సంక్రాంతి/పొంగల్’ పండుగ యొక్క చారిత్రక ప్రాముఖ్యత

* (మూలం: ఆంధ్రజ్యోతి, 18/01/2026) *

ఇటీవలి మకర సంక్రాంతి/పొంగల్ పండుగ (జనవరి 14-15 తేదీలలో జరుపుకుంటారు) కేవలం సాంస్కృతికంగానే కాదు, భారతదేశ వ్యవసాయ క్యాలెండర్‌లో కీలకమైనది .
ఇది సూర్యుడు మకర (మకర) రాశిలోకి మారడాన్ని సూచిస్తుంది , ఇది శీతాకాల కాలం ముగింపు మరియు ఎక్కువ రోజులు ప్రారంభానికి సంకేతం.
చారిత్రాత్మకంగా, ఇది భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాలలో రబీ (శీతాకాలపు) పంట కోతతో సమానంగా వస్తుంది , ఇది ప్రకృతికి మరియు వ్యవసాయ జంతువులకు కృతజ్ఞతా పండుగగా మారుతుంది.
వివిధ పేర్లు: పొంగల్ (తమిళనాడు), సంక్రాంతి (ఆంధ్ర/తెలంగాణ/కర్ణాటక), లోహ్రీ (పంజాబ్), మాగ్ బిహు (అస్సాం).
ఈ పండుగ యొక్క ఆచారాలు – సూర్య భగవానుడికి (సూర్యుడికి) మొదటి పంటను సమర్పించడం, పొంగల్‌ను కొత్త బియ్యంతో వండటం మరియు ఎద్దులను మచ్చిక చేసుకునే కార్యక్రమాలు ( జల్లికట్టు ) వంటివి – పూర్వ-ఆధునిక వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థలతో లోతుగా ముడిపడి ఉన్నాయి .
ఇది ప్రాచీన భారతదేశం యొక్క శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది , ఇక్కడ వ్యవసాయ కార్యకలాపాలకు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి ఖగోళ కదలికలను ఖచ్చితంగా ట్రాక్ చేశారు.
ఈ పండుగ భారతీయ వ్యవసాయంలో పశువుల చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది, ఇవి డ్రాఫ్ట్ పవర్, పాలు మరియు ఎరువుకు మూలాలుగా ఉంటాయి.
నువ్వులు మరియు బెల్లం ఆధారిత స్వీట్ల మార్పిడి సాంప్రదాయ ఆహారం మరియు స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థలలో ఈ శీతాకాలపు పంటల ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది.
ఇటువంటి పండుగలను అధ్యయనం చేయడం వల్ల భారతదేశ చరిత్రలో నాగరికత పద్ధతుల కొనసాగింపు మరియు సంస్కృతి, వాతావరణం మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ మధ్య లోతైన పరస్పర సంబంధం అర్థం అవుతుంది .

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
వ్యవసాయ క్యాలెండర్:	విత్తడం, కోయడం వంటి వ్యవసాయ చక్రాల ఆధారంగా సంవత్సరాన్ని నిర్వహించే క్యాలెండర్.
రబీ పంట:	శీతాకాలంలో విత్తిన మరియు వసంతకాలంలో పండించిన పంటలు (ఉదా. గోధుమ, బార్లీ, ఆవాలు).
శీతాకాల అయనాంతం:	పగటి వెలుతురు అతి తక్కువగా ఉండే రోజు, ఆ తర్వాత పగలు ఎక్కువ కావడం ప్రారంభమవుతుంది.
జల్లికట్టు:	పొంగల్ సమయంలో తమిళనాడులో ఆచరించే సాంప్రదాయ ఎద్దులను మచ్చిక చేసుకునే క్రీడ.

9. 1946 రాయల్ ఇండియన్ నేవీ (RIN) తిరుగుబాటును పునఃసమీక్షించడం: దాని 80వ వార్షికోత్సవం

* (మూలం: ది వైర్, 18/01/2026) *

ఈ సంవత్సరం 1946 ఫిబ్రవరి 18 న బొంబాయిలో ప్రారంభమైన రాయల్ ఇండియన్ నేవీ (RIN) తిరుగుబాటు 80వ వార్షికోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది .
HMIS తల్వార్ అనే ఓడలో పేలవమైన జీవన పరిస్థితులు, జాతి వివక్ష మరియు చెడు ఆహారం పట్ల భారతీయ నావికుల నిరసనగా ఈ తిరుగుబాటు ప్రారంభమైంది .
ఇది త్వరగా భారతదేశం అంతటా ఇతర నౌకలు మరియు నావికా స్థావరాలకు వ్యాపించింది, 20,000 మందికి పైగా నావికులు ఇందులో పాల్గొన్నారు మరియు బొంబాయిలో దాడులతో భారీ ప్రజా మద్దతును పొందారు.
తిరుగుబాటుదారులు జాతీయ జెండాలను ఎగురవేసి, INA ఖైదీలను విడుదల చేయాలని మరియు ఇండోనేషియా నుండి భారత దళాలను ఉపసంహరించుకోవాలని డిమాండ్ చేశారు.
భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మరియు ముస్లిం లీగ్ మొదట్లో సానుభూతి వ్యక్తం చేసినప్పటికీ, తరువాత గందరగోళం మరియు సైనిక అణచివేతకు భయపడి తిరుగుబాటుదారులను లొంగిపోయేలా ఒప్పించారు.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ఇప్పటికే బలహీనపడిన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం, భారత భద్రతా దళాలను భారతదేశాన్ని పట్టుకోవడానికి ఇకపై విశ్వసనీయంగా ఉపయోగించలేమనే సంకేతంగా దీనిని భావించింది .
చరిత్రకారులు దాని ప్రత్యక్ష ప్రభావాన్ని చర్చించుకుంటున్నారు, కానీ దీనిని బ్రిటిష్ నైతిక స్థైర్యానికి చివరి దెబ్బగా విస్తృతంగా చూస్తారు , భారతదేశాన్ని పాలించడం ఇకపై సాధ్యం కాదని వారిని ఒప్పిస్తారు.
ఇది సాయుధ దళాల సమూలీకరణను మరియు స్వాతంత్ర్యం కోసం శక్తివంతమైన ప్రజా భావనను ప్రదర్శించింది , బ్రిటిష్ వారు వైదొలగాలనే నిర్ణయాన్ని వేగవంతం చేసింది.
భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం చివరి దశలో (1945-47) తిరుగుబాటు ఒక కీలకమైన, కొన్నిసార్లు తక్కువగా అంచనా వేయబడిన అధ్యాయం .

History and Culture 18 January 2026

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
RIN తిరుగుబాటు (1946):	బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా భారత నావికాదళ రేటింగ్‌ల యొక్క ప్రధాన తిరుగుబాటు, వలస పాలన ముగింపును సూచిస్తుంది.
HMIS తల్వార్:	తిరుగుబాటు ప్రారంభమైన బొంబాయిలోని తీర స్థాపన.
INA ట్రయల్స్:	1945 చివరలో జరిగిన ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ అధికారుల కోర్టు-మార్షల్స్, ఇది జాతీయవాద భావాలను రగిలించింది.
స్వాతంత్ర్య పోరాటం చివరి దశ:	1945-1947 కాలం సామూహిక ఉద్యమాలు, నావికా తిరుగుబాట్లు, చివరికి దేశ విభజనతో గుర్తించబడింది.

10. పరిరక్షణ చర్చ: భారతదేశం అంతటా వారసత్వ మెట్ల బావుల (బావోలిస్) పునరుద్ధరణ

* (మూలం: డౌన్ టు ఎర్త్, 18/01/2026) *

ఢిల్లీలోని అగ్రసేన్ కి బావోలి మరియు గుజరాత్‌లోని రాణి కి వావ్ వంటి పురాతన మెట్ల బావులను (బావోలిస్ లేదా వావ్‌లు) పునరుద్ధరించడానికి మరియు పునరుద్ధరించడానికి అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ప్రాజెక్టులను చేపడుతున్నాయి .
మెట్ల బావులు అనేవి భూగర్భ నీటి నిల్వ మరియు నిర్వహణ వ్యవస్థలు, సంక్లిష్టంగా చెక్కబడి, శుష్క ప్రాంతాలలో కమ్యూనిటీ నీటి వనరులు మరియు విశ్రాంతి స్థలాలుగా పనిచేశాయి .
వారి వాస్తుశిల్పం ఉపయోగం, కళాత్మకత మరియు సామాజిక స్థలం యొక్క సమ్మేళనం , తరచుగా రాజ లేదా సంపన్న పోషకులచే నియమించబడుతుంది.
నిర్మాణ పునరుద్ధరణను చారిత్రక ప్రామాణికతను కాపాడటం ద్వారా సమతుల్యం చేయడం , అసలు ఫాబ్రిక్‌ను దెబ్బతీసే ఆధునిక పదార్థాల వాడకాన్ని నివారించడంలో సవాలు ఉంది .
గుజరాత్‌లోని పటాన్‌లోని రాణి కి వావ్ , యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం మరియు మారు-గుర్జారా నిర్మాణ శైలికి ఒక ఉదాహరణ .
పునరుద్ధరించబడిన మెట్ల బావులు నిష్క్రియాత్మక శీతలీకరణ వ్యవస్థలు, భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్ పాయింట్లు మరియు సాంస్కృతిక పర్యాటక కేంద్రాలుగా ఉపయోగపడతాయి .
ఇది సాంప్రదాయ నీటి సేకరణ వ్యవస్థల యొక్క పెద్ద ఇతివృత్తంతో మరియు సమకాలీన నీటి కొరతను ఎదుర్కోవడంలో వాటి ఔచిత్యానికి సంబంధించినది .
ఈ చర్చలో పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు, సివిల్ ఇంజనీర్లు మరియు స్థానిక సమాజాలు ఉత్తమ పరిరక్షణ విధానాన్ని నిర్ణయించడానికి పాల్గొంటాయి.
విజయవంతమైన పరిరక్షణ కేవలం నిర్మాణాలను మాత్రమే కాకుండా సంబంధిత సాంస్కృతిక పద్ధతులు, జానపద కథలు మరియు ఉమ్మడి వారసత్వంపై సమాజ యాజమాన్యాన్ని కూడా పునరుద్ధరించగలదు .

కీలకపదాలు & నిర్వచనాలు
స్టెప్‌వెల్ (బావోలి/వావ్):	పశ్చిమ భారతదేశంలో సాధారణమైన, నీటి మట్టానికి క్రిందికి వెళ్ళే మెట్లు కలిగిన బహుళ అంతస్తుల బావి.
మారు-గుర్జారా ఆర్కిటెక్చర్:	గుజరాత్ మరియు రాజస్థాన్‌లలో ఉద్భవించిన ఆలయ నిర్మాణ శైలి, రాణి కి వావ్‌లో కనిపిస్తుంది.
యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం:	సాంస్కృతిక, చారిత్రక లేదా శాస్త్రీయ ప్రాముఖ్యత కలిగినందుకు యునెస్కో చేత నియమించబడిన ఒక మైలురాయి.
సాంప్రదాయ నీటి సేకరణ:	తరువాత ఉపయోగం కోసం వర్షపు నీటిని సేకరించి నిల్వ చేయడానికి పురాతన పద్ధతులు (ఉదా. మెట్ల బావులు, ట్యాంకులు, బావడీలు).