0 0

రైతాంగ శక్తీకరణ, సహకార ఉద్యమాల పితామహుడు

పరిచయం (Madapati Hanumantha Rao)

• సందర్భం: 20వ శతాబ్ది ప్రారంభం, బ్రిటిష్ రాజ్, సంప్రదాయ వ్యవసాయ వ్యవస్థ క్షీణత, రైతుల ఋణబాధ, భూస్వాముల దబ్బున చిక్కుకున్న గ్రామీణ ఆంధ్ర ప్రాంతం.

• ప్రాధాన్యత: హనుమంతరావు ఆధునిక ఆంధ్రప్రదేశ్లో సహకార ఉద్యమం యొక్క ప్రధాన వాస్తుశిల్పి. అతను రైతాంగ సమస్యలను ఆర్థిక సహకారం, సామూహిక చేపట్ల ద్వారా పరిష్కరించడానికి వ్యవస్థాగత ప్రయత్నాలు చేశాడు. ఆయన పని కేవలం ఆర్థిక వ్యవస్థను మాత్రమే కాక, గ్రామీణ సామాజిక న్యాయం, నైతిక పునరుద్ధరణ లక్ష్యంగా చేసుకుంది. స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశంలో సహకార శాఖ అభివృద్ధికి ఆధారశిల వేసిన వ్యక్తిగా చరిత్రలో స్థానం.

ప్రారంభ జీవితం & సామాజిక-రాజకీయ నేపథ్యం

• జననం: 1885, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని కృష్ణా జిల్లా (ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్)లోని మాడపాటి గ్రామంలో ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించారు.

• నేపథ్యం: ఆంగ్లేయుల పాలనలో సంప్రదాయ వ్యవసాయం క్షీణిస్తుండటం, స్వదేశీ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ లేకపోవడం వల్ల రైతులు ఋణసంక్షోభంతో, భూస్వాముల శోషణతో బాధపడుతున్న సమయం. ఈ పరిస్థితులు అతని లోతైన సామాజిక స్పృహను రేకెత్తించాయి.

విద్యాభ్యాసం, ప్రభావాలు & విచారధారా నిర్మాణం

• మద్రాసులో చదువు. చిన్నతనంలోనే సర్ ఫ్రెడరిక్ నిచోల్స్ రచనల ద్వారా సహకార ఉద్యమం గురించి తెలుసుకున్నారు.

• గాంధీజీ యొక్క సత్యాగ్రహం, స్వదేశీ, గ్రామ స్వరాజ్య భావనలు ప్రభావితం చేశాయి.

• ఇతిరాజ్య అనార్థిక శోషణ నుండి రైతులను విముక్తి చేయడానికి ఆర్థిక సంస్థల పునాది అవసరమని గుర్తించారు.

ప్రధాన సేవలు (రాజకీయ / సామాజిక / ఆర్థిక / సాంస్కృతిక)

• సహకార ఉద్యమం: 1907లో కృష్ణా జిల్లా సహకార సంఘాల పరిషత్ స్థాపనలో ప్రముఖ పాత్ర. గ్రామాల్లో ప్రాథమిక సహకార ఋణ సంఘాలు (Primary Agricultural Credit Societies – PACS) ఏర్పాటుకు నాయకత్వం వహించారు.

• రైతు శక్తీకరణ: రైతులు సామూహికంగా సరుకులు కొనుగోలు, మార్కెటింగ్ చేయడానికి ‘రైతు సంఘాలు’ ప్రారంభించారు. ఇది మధ్యవర్తుల శోషణను తగ్గించడం లక్ష్యం.

• రచనా వ్యాసంగం: కృష్ణా జిల్లా సహకార మ్యాన్యువల్ రాసి, సహకార సిద్ధాంతాలు, ఆచరణను వివరించారు. రైతు బంధు వంటి పత్రికల ద్వారా జనజాగరణ.

• సామాజిక సంస్కరణ: అంటరానితనం వ్యతిరేకత, గ్రామ పునరుద్ధరణపై దృష్టి.

భారత చరిత్రలో / ప్రపంచ చరిత్రలో పాత్ర

• ఆయన పని భారతదేశంలో సహకార ఉద్యమానికి ఆదర్శప్రాయమైన మాదిరిగా నిలిచింది. ఇది స్వాతంత్ర్యానంతరం భారత్ లోని గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు మూలస్తంభంగా మారింది.

• ఆయన ఆలోచనలు పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు, నబార్డ్ వంటి సంస్థల అభివృద్ధికి పునాది వేశాయి.

ప్రధాన రచనలు, ఉద్యమాలు, సంస్కరణలు లేదా స్థాపించిన సంస్థలు

• సంస్థలు: కృష్ణా జిల్లా సహకార సంఘాల పరిషత్, అనేక ప్రాథమిక వ్యవసాయ ఋణ సహకార సంఘాలు, రైతు సంఘాలు.

• రచనలు: కృష్ణా జిల్లా సహకార మ్యాన్యువల్, రైతు బంధు పత్రిక.

• ఉద్యమం: ఆంధ్రప్రదేశ్లో సహకార, రైతు శక్తీకరణ ఉద్యమానికి నాంది.

విమర్శలు, పరిమితులు & వివాదాలు (సమతుల్య దృక్పథం)

• పరిమితులు: ఆయన మాదిరి సహకార ఉద్యమం కేవలం కృష్ణా జిల్లా వరకే పరిమితమైంది. సంపూర్ణ రైతు విముక్తి కోసం విప్లవాత్మకమైన భూసంస్కరణలపై దృష్టి సారించలేదు.

• విమర్శ: సహకార సంఘాలు తరువాతి దశకాలలో రాజకీయ హస్తక్షేపం, అసమర్థ నిర్వహణ వల్ల విఫలమైనప్పటికీ, ఆయన ఆదర్శాలు నిజమైన అపయోగంతో ముడిపడి ఉండవు. ఆయన పని స్థానికీకృత, నైతిక సహకారానికి ఒక మార్గదర్శి.

స్మారకం & సమకాలీన ప్రాధాన్యత

• రాజ్యాంగ సంబంధం: ఆర్టికల్ 43బి (97వ సవరణ, 2011) సహకార సంఘాలను ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించడానికి ఆయన జీవిత విధి ఆధారం.

• పాలన: స్థానిక స్వయం ప్రతిపత్తి, పాలనలో జనసామాన్యుల పాల్గొనడం (GS-II), స్థిరమైన వ్యవసాయం (GS-III) లకు ఆయన పని దిక్సూచి.

• నీతి శాస్త్రం: సహకారం, న్యాయం, సామాజిక బాధ్యత (GS-IV) లను ప్రోత్సహించడం. ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు నైతిక పునాది అవసరమన్న సందేశం.

• సమాజం: చిన్న మరియు అల్పాభివృద్ధి చెందిన రైతుల (MSF) శక్తీకరణకు ఆయన వారసత్వం ప్రస్తుతం కూడా అవసరం.

కాలపట్టిక (5–7 ప్రధాన ఘటనలు సంవత్సరాలతో)

• 1885: మాడపాటి హనుమంతరావు జన్మ.

• 1907: కృష్ణా జిల్లా సహకార సంఘాల పరిషత్ స్థాపనలో ప్రముఖ పాత్ర.

• 1910లు-1920లు: కృష్ణా జిల్లా అంతటా ప్రాథమిక వ్యవసాయ ఋణ సహకార సంఘాలు (PACS), రైతు సంఘాలు ఏర్పాటుకు నాయకత్వం.

• 1915: కృష్ణా జిల్లా సహకార మ్యాన్యువల్ ప్రచురణ.

• 1920లు: గాంధీజీ అసహకార ఉద్యమంతో సన్నిహితంగా పని, గ్రామీణ పునరుద్ధరణపై దృష్టి పెట్టడం.

• 1960: మరణం. Madapati Hanumantha Rao

5 UPSC-శైలి మెయిన్స్ ప్రశ్నలు

1. మాడపాటి హనుమంతరావు సహకార ఉద్యమం గ్రామీణ ఆంధ్రప్రదేశ్లో ఆర్థిక వ్యవస్థ మార్పు, నైతిక పునరుద్ధరణకు ఒక సాధనంగా ఎలా ఉపయోగపడింది? వివరించండి.

2. స్వాతంత్ర్యానంతర భారతదేశంలో గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధికి మాడపాటి హనుమంతరావు దృష్టికోణం ఎంతవరకు సహకరించింది? విమర్శాత్మకంగా పరిశీలించండి.

3. గాంధేయ ఆర్థిక ఆలోచన మరియు సహకార ఉద్యమం వైపు మాడపాటి హనుమంతరావు ప్రయాణాన్ని మీరు ఎలా అర్థం చేసుకుంటారు? ఆయన కృషి గ్రామ స్వరాజ్యం అనే ఆదర్శానికి ఎలా సంబంధం కలిగి ఉంది?

4. సహకార సంఘాలు భారతదేశంలో వ్యవసాయ ఋణ వ్యవస్థకు మూలస్తంభంగా మారడంలో మాడపాటి హనుమంతరావు పాత్రను అంచనా వేయండి. ఆయన కల ఆధునిక సవాళ్ల ముందు ఎలా నిలబడుతోంది?

5. “సహకార ఉద్యమం కేవలం ఆర్థిక వ్యవస్థ కంటే ఎక్కువ, అది ఒక సామాజిక-నైతిక కదలిక.” మాడపాటి హనుమంతరావు జీవితం మరియు కృషి ద్వారా ఈ వాదనను విశ్లేషించండి.

5 ప్రిలిమ్స్ బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs) సమాధానాలతో

1. మాడపాటి హనుమంతరావు ప్రధానంగా ఏ ఉద్యమంతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నారు?
   a) భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం
   b) సహకార ఉద్యమం
   c) కార్మిక ఉద్యమం
   d) విద్యా సంస్కరణ ఉద్యమం
   సమాధానం: b) సహకార ఉద్యమం

2. ఆయన కృషి ప్రధానంగా ఏ రాష్ట్రం/ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది?
   a) తమిళనాడు
   b) కర్ణాటక
   c) ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కృష్ణా జిల్లా
   d) ఒడిశా
   సమాధానం: c) ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కృష్ణా జిల్లా

3. హనుమంతరావు రైతుల శక్తీకరణ కోసం ఏ రకమైన సంస్థలను ప్రోత్సహించారు?
   a) బహుళజాతి కంపెనీలు
   b) ప్రైవేట్ బ్యాంకులు
   c) ప్రాథమిక వ్యవసాయ ఋణ సహకార సంఘాలు (PACS)
   d) భూస్వాముల సమాఖ్యలు
   సమాధానం: c) ప్రాథమిక వ్యవసాయ ఋణ సహకార సంఘాలు (PACS)

4. హనుమంతరావు రచనలు ఏ భారతీయ రాజ్యాంగ సవరణకు సంబంధించినవి?
   a) 73వ మరియు 74వ సవరణలు (పంచాయతీ రాజ్)
   b) 97వ సవరణ (సహకార సంఘాలు)
   c) 86వ సవరణ (విద్యా హక్కు)
   d) 101వ సవరణ (జీఎస్టీ)
   సమాధానం: b) 97వ సవరణ (సహకార సంఘాలు)

5. కింది వాటిలో ఏది హనుమంతరావు ప్రభావితం అయిన ముఖ్య ఆలోచన?
   a) సామ్యవాద విప్లవం
   b) గాంధేయ గ్రామ స్వరాజ్యం
   c) పారిశ్రామికీకరణ
   d) ఉదార ఆర్థిక సంస్కరణలు
   సమాధానం: b) గాంధేయ గ్రామ స్వరాజ్యం

Madapati Hanumantha Rao

Madapati Hanumantha Rao

About Post Author

vreducations.com

https://vreducations.com

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %