0 0

S and T  Jan 30 2026 Current Affairs : Economy  : Health 

Science and Technology 30 2026

Current Affairs : S and T  Jan 30 2026 : Economy

1. ఇస్రో GSAT-32 ఉన్నత సంచార ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించింది (ది హిందూ, 30/01/2026)

• ఇస్రో శ్రీహరికోటాలోని సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం నుండి GSAT-32 సంచార ఉపగ్రహాన్ని విజయవంతంగా ప్రయోగించింది.

• దీనిని ఇస్రో యొక్క జియోసింక్రోనస్ సాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ (GSLV) Mk III ద్వారా ప్రయోగించారు, ఇది భారతదేశంలోనే అత్యంత భారీ మరియు శక్తివంతమైన రాకెట్.

• ఉపగ్రహం యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం మొత్తం భారతదేశం మరియు పొరుగు ప్రాంతాలలో అత్యున్నత నాణ్యత గల సాటిలైట్ టెలివిజన్ (DTH), టెలికామ్యూనికేషన్లు మరియు బ్రాడ్బ్యాండ్ ఇంటర్నెట్ సేవలను అందించడం.

• GSAT-32 అంతరిక్షంలో ఇంధనం అయిపోతున్న పాత ఉపగ్రహాల స్థానాన్ని తీసుకుంటుంది, డైరక్ట్-టు-హోమ్ టీవీ వంటి సేవల నిరంతరతను నిర్ధారిస్తుంది.

• ఈ ఉపగ్రహం భూమి నుండి సుమారు 36,000 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న జియోస్టేషనరీ కక్ష్యలో (GEO) ఉంచబడింది, ఇక్కడ అది భూమి భ్రమణ వేగంతో సమానంగా కదులుతుంది, భూమి నుండి చూసినప్పుడు స్థిరంగా కనిపిస్తుంది.

• ఈ ప్రయోగం భారీ సంచార ఉపగ్రహాలను అంతరిక్షంలో ఉంచడంలో భారతదేశం యొక్క స్వయం-నిర్భరతను ప్రదర్శిస్తుంది, ఇది డిజిటల్ కనెక్టివిటీ మరియు వ్యూహాత్మక అవసరాలకు కీలకం.

• ఈ మిషన్ 15 సంవత్సరాలకు పైగా పొడిగించిన మిషన్ లైఫ్ కోసం ఉపగ్రహంపై మరింత సమర్థవంతమైన విద్యుత్ ఉత్పాదన మరియు వేడి నిర్వహణ కోసం కొత్త టెక్నాలజీలను కూడా పరీక్షించింది.

2. డీఆర్డీఓ స్వదేశీ ‘దివ్యాస్త్ర’ ఆంటీ-రేడియేషన్ క్షిపణిని పరీక్షించింది (ది ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్, 30/01/2026)

• డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (DRDO) Su-30 MKI ఫైటర్ జెట్ నుండి ‘దివ్యాస్త్ర’ అనే కొత్త క్షిపణిని విజయవంతంగా పరీక్షించింది.

• ‘దివ్యాస్త్ర’ ఒక ఆంటీ-రేడియేషన్ క్షిపణి (ARM), ఇది శత్రువు వాయురక్షణ వ్యవస్థలు విడుదల చేసే రేడియో తరంగాలు లేదా రాడార్ సంకేతాలను గుర్తించి, వాటిని నాశనం చేయడానికి రూపకల్పన చేయబడింది.

• ఈ “ఫైర్-అండ్-ఫార్గెట్” క్షిపణిని వివిధ ఎత్తుల నుండి ప్రయోగించవచ్చు మరియు దీని పరిధి చాలా ఎక్కువ, ఇది ప్రయోగించే విమానం శత్రు బెదిరింపుల నుండి దూరంగా ఉండటానికి అనుమతిస్తుంది.

• ఇది శత్రువు యొక్క రాడార్ మరియు భూమి-వైపు-గాలి క్షిపణులను ఒక సంఘర్షణ ప్రారంభంలోనే అశక్తం చేయడానికి ఒక క్లిష్టమైన ఆయుధం.

• క్షిపణిలో అధునాతన స్వదేశీ సాంకేతికత ఉంది, ఇందులో సున్నితమైన సీకర్ కూడా ఉంటుంది, ఇది గందరగోళమైన ఎలక్ట్రానిక్ వాతావరణంలో కూడా శత్రువు రాడార్ ఉద్గారాలను ఖచ్చితంగా గుర్తించగలదు మరియు ట్రాక్ చేయగలదు.

• దీని విజయవంతమైన అభివృద్ధి అధునాతన క్షిపణి సాంకేతికతలో స్వయం-నిర్భరత (ఆత్మనిర్భరత) వైపు ఒక ప్రధానమైన అడుగు మరియు విదేశీ దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.

• Su-30 MKI విమానబృందంతో సమైక్యత భారతీయ వాయుసేన యొక్క భారీగా రక్షించబడిన వాయు స్థలంలో ప్రభావవంతమైన వాయు దాడులు నిర్వహించే సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.

3. సీఎస్ఐఆర్-ఎన్జిఆర్ఐ భూస్రావ అంచనా కోసం ఎయిఐ మోడల్‌ను అభివృద్ధి చేసింది (డెక్కన్ క్రానికల్, 30/01/2026)

• సీఎస్ఐఆర్-నేషనల్ జియోఫిజికల్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్ (NGRI)లోని శాస్త్రవేత్తలు వర్షపాతం ప్రేరేపించిన భూస్రావాలను అంచనా వేయడానికి ఒక కృత్రిమ మేధస్సు (AI) మోడల్‌ను అభివృద్ధి చేశారు.

• హిమాలయాలు మరియు పశ్చిమ కనుమలలోని భూస్రావ ప్రవణ ప్రాంతాల నుండి దశాబ్దాలపాటు చారిత్రక డేటాను ఉపయోగించి ఈ మోడల్‌ను శిక్షణ ఇచ్చారు.

• ఇది వర్షపాత తీవ్రత, నేల తేమ, వాలు యొక్క క్రింది వాలు, రాయి రకం మరియు గత భూస్రావ సంఘటనలు వంటి బహుళ కారకాలను విశ్లేషించి ప్రమాదాన్ని అంచనా వేస్తుంది.

• సాంప్రదాయ పద్ధతుల మాదిరిగా కాకుండా, ఈ AI భారీ మొత్తంలో డేటాను త్వరగా ప్రాసెస్ చేయగలదు మరియు నిర్దిష్ట స్థానాల కోసం అధిక ఖచ్చితత్వంతో ముందస్తు హెచ్చరికలను అందించగలదు.

• ఈ వ్యవస్థ రాష్ట్ర అధికారులకు రియల్-టైమ్ అలర్ట్లను అందించడానికి లక్ష్యంగా ఉంటుంది, సమయోచితంగా స్థలాక్రమణ చేయడం ద్వారా ప్రాణాలు మరియు ఆస్తిని కాపాడుతుంది.

• అత్యవసర వాతావరణ సంఘటనలు పెరిగే కొద్దీ విపత్తు నిర్వహణ మరియు వాతావరణ స్థితిస్థాపకత కోసం టెక్నాలజీని ఉపయోగించే భారతదేశ ప్రయత్నాలలో ఇది ఒక భాగం.

• తదుపరి దశలో ఈ మోడల్‌ను ఇండియన్ మెటీరాలాజికల్ డిపార్ట్మెంట్ (IMD) యొక్క వర్షపాత పూర్వానుమానాలతో సమగ్రపరచడం ఉంటుంది, తద్వారా పనితీరు ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థను సృష్టించవచ్చు.

4. భారతదేశపు మొదటి స్వదేశీ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ క్రిటికాలిటీని సాధించింది (ది హిందూ, 30/01/2026)

• తమిళనాడులోని కల్పాక్కంలో భారతదేశపు మొదటి స్వదేశీ ప్రోటోటైప్ ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్ (PFBR) ‘క్రిటికాలిటీ’ని సాధించింది – ఇది నిరంతరం కొనసాగే న్యూక్లియర్ విఖండన గొలుసు ప్రతిచర్య.

• PFBR భారతీయ నాభికియ విద్యుత్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (BHAVINI) ద్వారా అభివృద్ధి చేయబడిన ఒక ల్యాండ్‌మార్క్ ప్రాజెక్ట్ మరియు భారతదేశం యొక్క మూడు-దశల న్యూక్లియర్ విద్యుత్ కార్యక్రమం యొక్క ద్వితీయ దశను సూచిస్తుంది.

• యురేనియం-235 ను ఉపయోగించే సాంప్రదాయ రియాక్టర్ల మాదిరిగా కాకుంది, ఈ రియాక్టర్ ఇంధనంగా ప్లూటోనియం-239 మరియు యురేనియం-238 మిశ్రమాన్ని ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వినియోగించే దానికంటే ఎక్కువ విఖండన పదార్థాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

• ఇది నాన్-ఫిసైల్ యురేనియం-238 నుండి మరింత ఇంధనాన్ని (ప్లూటోనియం-239) “సంతానోత్పత్తి” చేస్తుంది, భవిష్యత్తులో (దశ-III) దాని విస్తృతమైన థోరియం నిల్వలను ఉపయోగించుకునే భారతదేశ సామర్థ్యాన్ని విపరీతంగా పెంచుతుంది.

• రియాక్టర్ ద్రవ సోడియంను శీతలీకరణిగా ఉపయోగిస్తుంది, ఇది చాలా సమర్థవంతమైనది కానీ దాని రసాయన చర్యాశీలత కారణంగా సంక్లిష్టమైన నిర్వహణను కోరుతుంది.

• పూర్తి వాణిజ్య ఆపరేషన్ తర్వాత, ఇది గ్రిడ్‌కు 500 MWe విద్యుత్తును జోడిస్తుంది మరియు భవిష్యత్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లను నిర్మించడానికి కీలకమైన ఆపరేషనల్ అనుభవాన్ని అందిస్తుంది.

• ఈ విజయం దాని దేశీయ అణు ఇంధన వనరుల ఉపయోగం ద్వారా శక్తి స్వాతంత్ర్యం కోసం భారతదేశం యొక్క వ్యూహాత్మక లక్ష్యం కోసం ఒక భారీ ఎదుగుదల.

5. ఐసిఎంఆర్ డెంగీ వ్యాక్సిన్ కోసం మొదటి mRNA-ఆధారిత ట్రయల్స్‌ను ఆమోదించింది (తెలుగు సాక్షి, 30/01/2026)

• ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ (ICMR) దేశంలోని మొదటి mRNA-ఆధారిత డెంగీ వ్యాక్సిన్ కోసం ఫేజ్ III క్లినికల్ ట్రయల్స్‌ను ఆమోదించింది.

• ఒక భారతీయ బయోటెక్ సంస్థ ద్వారా అభివృద్ధి చేయబడిన ఈ వ్యాక్సిన్ మెసెంజర్ RNA (mRNA) టెక్నాలజీని ఉపయోగిస్తుంది, ఇది కొన్ని COVID-19 వ్యాక్సిన్లలో ఉపయోగించినదానికి సమానంగా ఉంటుంది.

• mRNA వ్యాక్సిన్ శరీర కణాలకు డెంగీ వైరస్ లాంటి ప్రోటీన్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి సూచనలను ఇవ్వడం ద్వారా పని చేస్తుంది, నిజమైన వైరస్‌ను గుర్తించి పోరాడేలా రోగనిరోధక వ్యవస్థను శిక్షణ ఇస్తుంది.

• డెంగీ, ఒక దోమ-బోర్న్ వైరల్ వ్యాధి, భారతదేశంలో గణనీయమైన ప్రజా ఆరోగ్య సవాలుగా ఉంది, బహుళ సెరోటైప్లు వ్యాక్సిన్ అభివృద్ధిని కష్టతరం చేస్తాయి.

• ఇప్పటికే ఉన్న డెంగీ వ్యాక్సిన్లకు పరిమితులు ఉన్నాయి మరియు ఈ స్వదేశీ mRNA అభ్యర్థి నాలుగు డెంగీ సెరోటైప్లకు వ్యతిరేకంగా విస్తృతమైన రక్షణను అందించడాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుంది.

• విజయవంతమైన అభివృద్ధి అధునాతన వ్యాక్సిన్ ప్లాట్‌ఫారమ్లలో భారతదేశాన్ని ఒక నాయకునిగా పరిగణించవచ్చు మరియు ఒక ప్రధానమైన స్థానిక వ్యాధికి వ్యతిరేకంగా ఒక సరసమైన సాధనాన్ని అందించవచ్చు.

• ట్రయల్స్ దేశంలోని డెంగీ స్థానిక ప్రాంతాలలో బహుళ వయసు సమూహాలలో వ్యాక్సిన్ యొక్క భద్రత మరియు ప్రభావాన్ని అంచనా వేస్తాయి.

6. ఏపీ ప్రభుత్వం స్మార్ట్ ఫార్మింగ్ కోసం AI-ఆధారిత ‘e-క్రాప్’‌ను అమలు చేస్తోంది (ఈనాడు, 30/01/2026)

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం దాని ‘e-క్రాప్’ వ్యవస్థ యొక్క పెద్ద-స్థాయి అమలును ప్రారంభించింది, ఇది AI మరియు ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ (IoT) ఆధారిత స్మార్ట్ వ్యవసాయ పరిష్కారం.

• ఈ వ్యవస్థ నేల సెన్సార్లను పొలాల్లో ఉంచుతుంది, ఇవి నేల తేమ, పోషకాల మట్టం, ఉష్ణోగ్రత మరియు ఆర్ద్రతపై రియల్-టైమ్ డేటాను సేకరిస్తాయి.

• ఈ డేటాను ఒక AI మోడల్ ద్వారా ప్రాసెస్ చేస్తారు, ఇది మొబైల్ యాప్ ద్వారా రైతులకు వ్యక్తిగతీకరించిన సలహాలను అందిస్తుంది, వారికి ఖచ్చితమైన నీరు మరియు ఎరువు అవసరమైన మొత్తాన్ని తెలియజేస్తుంది.

• లక్ష్యం వనరుల ఉపయోగాన్ని ఆప్టిమైజ్ చేయడం, రైతులకు ఇన్పుట్ ఖర్చులను తగ్గించడం, పంట దిగుబడిని పెంచడం మరియు నీరు మరియు రసాయనాలను అతిగా ఉపయోగించడాన్ని నివారించడం ద్వారా స్థిరమైన వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడం.

• ‘e-క్రాప్’ ఖచ్చితమైన వ్యవసాయం కోసం టెక్నాలజీని ప్రభావితం చేసే ప్రధాన ఉదాహరణ, డిజిటల్ ఇండియా మరియు PM-KISAN వంటి జాతీయ మిషన్లతో సమలేఖనం చేయబడింది.

• ఇది రైతులకు వాతావరణ అసాధారణతలపై సలహా ఇవ్వడం ద్వారా వాతావరణ అనుకూలీకరణలో కూడా సహాయపడుతుంది, వారికి అసమయ వర్షాలు లేదా కరువు వంటి ప్రమాదాలను తగ్గించడంలో సహాయపడుతుంది.

• రాష్ట్రం మిలియన్ల హెక్టార్లను కవర్ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది, వ్యవసాయాన్ని ఎక్కువ డేటా-చోదిత, లాభదాయకంగా మరియు స్థితిస్థాపకంగా మారుస్తుంది.

7. ఐఐటీ-మద్రాస్ పరిశోధకులు అల్ట్రా-ఫాస్ట్ బోరాన్ నైట్రైడ్ సెమీకండక్టర్‌ను సృష్టించారు (ది హిందూ, 30/01/2026)

• ఐఐటీ-మద్రాస్ లోని పరిశోధకుల బృందం రెండు-డైమెన్షనల్ రూపంలో బోరాన్ నైట్రైడ్ (BN)ని ఉపయోగించి కొత్త సెమీకండక్టర్ పదార్థాన్ని తయారు చేసింది.

• ఈ పదార్థం అత్యంత ఎక్కువ “హోల్ మొబిలిటీ”ని ప్రదర్శిస్తుంది – అంటే సానుకూల ఛార్జీలు (“రంధ్రాలు”) అత్యంత ఎక్కువ వేగంతో మరియు తక్కువ నిరోధకతతో ద్వారా కదలగలవు.

• ఛార్జీల వేగవంతమైన కదలిక ట్రాన్సిస్టర్లలో వేగవంతమైన స్విచింగ్ వేగాలకు అనువదిస్తుంది, ఇవి అన్ని ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్ చిప్‌ల బిల్డింగ్ బ్లాక్స్.

• బోరాన్ నైట్రైడ్ ఒక “వైడ్ బ్యాండ్‌గ్యాప్” పదార్థం, అంటే ఇది అధిక వోల్టేజీలు, ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పౌనఃపున్యాలను సాంప్రదాయ సిలికాన్ కంటే బాగా నిర్వహించగలదు, ఇది తదుపరి-తరం ఎలక్ట్రానిక్స్ కోసం అనువైనదిగా చేస్తుంది.

• సంభావ్య అనువర్తనాలు మరింత శక్తివంతమైన మరియు శక్తి-సమర్థవంతమైన అధిక-పౌనఃపున్య సంచార పరికరాలు (5G/6G), ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు మరియు అధునాతన సౌర ఘటాలు.

• మెటీరియల్ సైన్స్‌లో ఈ పురోగమి భవిష్యత్ చిప్ టెక్నాలజీల కోసం ప్రాథమిక పరిశోధనకు దోహదం చేయడం ద్వారా భారతదేశం యొక్క సెమీకండక్టర్ మిషన్‌ను మద్దతు ఇస్తుంది.

• ప్రయోగశాల దశలో ఉన్నప్పటికీ, ఇది తక్కువ వేడిని ఉత్పత్తి చేసే మరియు తక్కువ శక్తిని వృథా చేసే అధిక-పనితీరు ఎలక్ట్రానిక్స్ అభివృద్ధి కోసం కొత్త మార్గాన్ని తెరుస్తుంది.

About Post Author

vreducations.com

https://vreducations.com

Happy

0 0 %

Sad

0 0 %

Excited

0 0 %

Sleepy

0 0 %

Angry

0 0 %

Surprise

0 0 %